یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٩ - زمان و مقتضیات آن

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٥، ص: ١٩

مقتضیات زمان

مقاله دکتر رحمت مصطفوی، کیهان ٢٠/ ٢/ ٥٢، صفحه ٢.

زمان و مقتضیات آن

رجوع شود به جزوه سؤال و جواب از سلسله مسائل ایدئولوژیک (شماره ٣) از انتشارات ابوذر.

معمولًا میگویند در برابر حرکت زمان و تحول اجتماع دو نظریه وجود دارد: نظریه محافظه کاران که سنت گرا هستند و طرفدار حفظ سنتها، و سنتها را نگهدارنده بنیاد و اندام اجتماع میدانند و انهدام سنتها را مساوی هرج و مرج و درهم ریختگی و آشفتگی و احیاناً فنا و انهدام اجتماع، و نظریه انقلابیون که سنتها را به منزله قید و بند و قالبهای متحجر میدانند و معتقدند که سنت گرایی باعث رکود و توقف و تحجر و کهنگی و پوسیدگی و تأخر و انحطاط است.

محافظه کار به خطر مرگ جامعه میاندیشد و انقلابی به خطر جمود و تأخر و انحطاط و توقف.

پس دو نظریه از نظر سنتها بیشتر در کار نیست: نظریه حفظ و نگهداری سنتها و نظریه درهم کوفتن و شکستن و دور ریختن آنها.

ولی نظریه اسلام مبتنی بر دو گونه سنت است: سنتهای ثابت و نگهداشتنی و قابل انطباق با همه زمانها، و سنتهای متغیر و وابسته به تاریخ و زمان. ثابتهای اسلامی همه از نوع محتوا و حقیقت نیست، قشرها و قالبها هم برخی ثابت است. مثلًا روح و حقیقت نماز ذکر اللَّه است اما اندام و قالب مشخص دارد و همچنین است حج، اما جهاد با شمشیر یک قالب ثابت نیست.

رجوع شود به ورقههای اخلاق و تربیت زنان و همچنین ورقههای تعلیم و تربیت اسلامی- منزل صادقی، شب هفتم.