یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٣٨٥ - یادداشت فلسفه زهد

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٥، ص: ٣٨٥

محروم باشد و یکی از دو شقاوت دنیا و آخرت را متحمل شود بلکه نوعی تحمل محرومیت و ضرر است برای سعادت، و همچنین به معنی شر ذاتی هم نیست بلکه شر نسبی است یعنی عایق و مانع است در بعضی مراحل.

ج. آن رابطه قهری که میان تحمل محرومیت و وصول به سعادت است چند چیز است که البته بعضی از آنها وابسته به زمان خاص است و بعضی وابسته به شخصیت اجتماعی افراد است و بعضی جنبه عمومی و کلی و دائمی دارد. در بعضی، سعادت و مصلحت فرد در نظر گرفته شده و در بعضی مصلحت و سعادت نوع.

د. آن تنزه در حد رهبانیت نیست، آنجا که پای رهبانیت میرسد قدغن است.

اکنون انواع زهد:

١. زهدی که به خاطر فقر عمومی و لزوم فداکاری و ایثار است [١]، که در داستان حضرت رسول و حضرت زهرا که پردهای آویخته بود و دستبند نقرهای در دست داشت و رسول اکرم را ناخوش آمد از آن جهت که در اینجا تنعم بر ایثار تقدم یافته است [دیده میشود] و لهذا ائمه از این نظر سیرههای مختلفی دارند. در روایتی که در ورقههای ماهیت و فلسفه زهد شماره ٥ نقل کردیم به این مضمون:

ان علی بن ابی طالب کان یلبس ذلک فی زمان لاینکر و لو لبس مثل ذلک الیوم لشهر به فخیر لباس کل زمان لباس اهله غیر ان قائمنا اهل البیت اذا قام لبس ثیاب علی و سار بسیرة علی.

[به این نوع زهد اشاره شده است.]

٢. زهد حاکم [٢] به مفهوم لزوم همدردی و همسطحی طبقه حاکم