یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٢٥٧ - زن در قرآن

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٥، ص: ٢٥٧

تکالیف و در مجازاتها میان زن و مرد قائل شده است ولو آنکه آن تفاوتها کیفی باشد نه کمّی. اکنون باید ببینیم مبنای قوانین و مقررات اسلام چیست. آیا مبنای این مقررات و قوانین در حدودی که تفاوت قائل شده است اوضاع خاص و شرایط خاص محیط آن روز بوده است، همچنان که مبنای جلو آوردن زن سازمان صحیح اسلام و نبوغِ آورنده آن بوده است، یا اینکه این تفاوتها از عدالت و فطرت سرچشمه میگیرد؟ به عبارت دیگر، آیا علت این تفاوتها نظرات تحقیرآمیزی است که اسلام مانند بسیاری از آیینها یا سیستمهای فلسفی و حقوقی قدیم درباره زن داشته است یا علتهای دیگری در کار است که با طبیعت و خلقت زن و مرد و هدف طبیعت از اختلاف دو جنس بستگی دارد و با عقاید و نظرات تحقیرآمیزی که احیاناً در قدیم وجود داشته است مربوط نیست؟

قرآن تنها یک مجموعه قوانین نیست. در قرآن همانطور که قانون و موعظه هست، تفسیر خلقت و توجیه عقلانی و فلسفی مخلوقات نیز هست. قرآن همانطور که دستور و فرمان میدهد، جهان بینی خاص نیز میدهد، وجود و هستی را تفسیر میکند؛ زمین و آسمان و جماد و نبات و حیوان، خورشید و ماه و ستاره، موت و حیات و ذلت و عزت، ترقیها و انحطاطها، ثروتها و فقرها، اختلاف جنسیت و ذکوریت و انوثیت، مبدأ پیدایش و تکوّن را نیز تفسیر میکند و به کسی که با او سرو کار دارد طرز تفکر مخصوص میدهد.

زیربنای احکام قرآن درباره مالکیت، حکومت، جهاد، امر به معروف، حدود و قصاصها، مقررات زن و مرد و سایر موضوعات همانا تفسیری است که از جهان و اشیاء میکند. اگر فرضاً میگوید افراد بشر در این دنیا ذی حق و مالک میشوند، از آن جهت است که به اصلی به نام غایت بودن انسان و اصلی به نام اصالت عمل قائل است.

اکنون باید ببینیم مقام تکوینی زن از نظر اسلام چیست. آنگاه ببینیم مقام تشریعی زن چیست. فهم مقام تشریعی زن بدون درک