یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٣٩٠ - ماهیت و هدف و فلسفه زهد

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٥، ص: ٣٩٠

ولی همین ترک لذت مباح و حلال اگر به منظور صحیح و معقول باشد، مندوب و فضیلت است. اکنون باید ببینیم چه منظورها و هدفهایی است که مشروط به تنزه از لذات مادی است و اساساً چنین هدفهایی که به چنین وسیلهای نیازمند باشد وجود دارد یا ندارد و آیا اسلام چنان هدفهایی را به رسمیت میشناسد یا نمیشناسد [١] اینک توضیح آن هدفها:

١. ایثار و مقدم داشتن غیر بر خود [٢] و این یکی از عالیترین شئون انسانی است. البته ایثار در شرایطی است که نیازمندانی وجود داشته باشند (و یؤثرون علی انفسهم و لو کان بهم خصاصة). انسانهای ایثارکننده که سیر میکنند و گرسنه میمانند، نمیپوشند و میپوشانند، نمیخورند و میخورانند، راحت نمیکنند و راحت میرسانند، لذت نمیبرند و لذت میرسانند، میسوزند و روشن میکنند، نمیخوابند تا دیگران بیاسایند، به بستر نرم نمیروند تا دیگران در بستر نرم بخوابند، انسانهای شکوهمند و باعظمتاند و احترام دیگران را جلب میکنند.

٢. ترک تنعم [٣] برای ابراز همدردی و همسطحی با ضعفای امت. ابراز همدردی، ولی به این صورت به تخفیف آلام دردمندان کمک میکند. میدانیم که مستمند و فقیر دو نوع درد دارد: یکی درد ناداری و تهیدستی و دستنارسی به اوّلیات زندگی از غذا و لباس و مسکن و مدرسه و دارو و غیره، و دیگر رنج روحی از همسطح نبودن با دیگران. بشر نمیتواند ببیند که حریفان بنوشند و بپوشند و بخندند و قهقهه زنند و او نظاره کند. مواسات و مؤاخات و تراحم اجتماعی و مبادله عواطف ایجاب میکند که انسان خود را در غم شریک دیگران قرار دهد و وقتی که نمیتواند آنها را در سطح خود بیاورد، خودش عملًا در سطح آنها زندگی کند