یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٣٨١ - یادداشت فلسفه زهد

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٥، ص: ٣٨١

پس در اینجا به دو فلسفه زهد اشاره کردیم: یکی زهد به خاطر حفظ عزت و کرامت و آزادی در مقابل افراد دیگر است، به خاطر حفظ آبرو و حیثیت است؛ دیگر زهد به خاطر آزادی و آمادگی در حرکتهای اجتماعی است.

زهد و ایثار:

فلسفه دیگر زهد ایثار است [١]. ایثار- یعنی غیر را بر خود مقدم داشتن- یکی از عالیترین شئون انسانی است. این فلسفه در جاهایی است که یک سلسله انسانهای نیازمند وجود داشته باشند و خدمت به بشریت ایجاب کند که انسان از مادیات صرف نظر کند و به دیگران ببخشد (و یؤثرون علی انفسهم و لوکان بهم خصاصة). ما وقتی که افرادی را میبینیم که دیگران را سیر و پوشیده و صاحب خانه و زندگی و مسکن میکنند و خود به ته نانی قناعت میکنند، آنها را انسانهایی بزرگ و پرشکوه میبینیم [٢]. بدیهی است که این فلسفه در همه زمانها یکسان نیست، به خلاف فلسفه آزادی از منت و یا آزادگی و سبکبالی که در همه زمانها به کار میخورد.

فلسفه دیگر صِرف همدردی است [٣]؛ یعنی کاری ممکن است از انسان ساخته نباشد ولی حداقل این است که میتواند با تمکن از تجمل و وسعت زندگی، خود را همرنگ دیگران بکند. فلسفه فقیرانه زندگی کردن امیر علیه السلام خصوصاً در ایام خلافت همین است، چنانکه خود آن حضرت نیز اشاره کرد و فرمود:

ان اللَّه تعالی فرض علی ائمة العدل ان یقدروا انفسهم بضعفة

---

[١] رجوع شود به صفحه ٣٨٥ و ورقههای ماهیت و هدف و فلسفه زهد.[٢] همیشه افرادی بودهاند که خواب شب را بر خود حرام کردهاند تا دیگران توانستهاند راحت بخوابند، رختخواب گرم و نرم را رها کردهاند تا دیگران در بستر نرم آرمیدهاند، شکم خود را گرسنه و تنهای خود را برهنه داشتهاند تا شکم دیگران سیر و تن آنها پوشیده شده است.[٣] رجوع شود به صفحه ٣٨٦ و به ورقههای ماهیت و فلسفه زهد.