یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٢٩٨ - زن و شهادت و قضاء

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٥، ص: ٢٩٨

منه شیئاً فان کان الذی علیه الحق سفیهاً او ضعیفاً او لایستطیع ان یمل هو فلیملل ولیه بالعدل و استشهدوا شهیدین من رجالکم فان لم یکونا رجلین فرجل و امرأتان ممن ترضون من الشهداء ان تضل احدیهما فتذکر احدیهما الاخری ...

در اینجا این سؤال پیش میآید که علت اینکه شهادت دو زن برابر است با یک مرد ضعف عقل زن است [١]، و چون عقل جوهر انسانیت و مابه الامتیاز انسان از غیر انسان است پس از نظر اسلام زن نصف انسان است. جواب این است که باب شهادت باب احساس و عدالت و حفظ است، باب عقل نیست. شهادت عقلی مثل شهادت متخصص فنی از قبیل طبیب که جنبه استنباطی دارد؛ در این گونه موارد اسلام تفاوتی قائل نشده است، یعنی ازنظر رأی اهل خبره ظاهراً فرقی میان مرد و زن نیست (حتی در فتوا).

باقی میماند دو چیز دیگر: احساس، حفظ. از نظر احساس هم تفاوتی نیست. پس علت، جنبه حفظ و نسیان زن است. ظاهر آیه هم همین را میگوید: ان تضل احدیهما فتذکر احدیهما الاخری.

٢. در سخنرانی هفتم مسجد دباغخانه، صفحه ٨٠ گفتیم که فرق است میان غریزه و عاطفه. غریزه زن و مرد در علاقه به فرزند یا ارحام یا دوستان فرق نمیکند، اما عاطفه و حالت عطف یعنی استعداد هیجان زن بیشتر است. احساسات زن را زودتر میتوان تحریک کرد، و همین است که برای شهادت مضر است.

٣. مرد دیرتر به هیجان میآید و کنترل خود را از دست میدهد و زن زودتر. اشک زن زودتر جاری میشود [٢] این را نمیتوان به حساب ضعف زن و قوّت مرد گذاشت، بلکه باید نوعی تناسب میان زن و مرد دانست که: مرد، شتابان به و زن