یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٦٤ - خانواده

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٥، ص: ٦٤

تربیت و زمان:

١٩. از جمله مسائل مربوط به تربیت اولاد، مسئله رعایت زمان است که در ورقههای زمان و مقتضیات آن درباره آن بحث کردهایم.

افلاطون گفته است: لاتؤدّبوا اولادکم باخلاقکم لانهم خلقوا لزمان غیر زمانکم. اخیراً در شرح نهج البلاغه ابن ابی الحدید دیده شد که این جمله را به مولی نسبت داده است.

در اینجا این جهت را باید مورد بحث قرار دهیم: یکی اینکه آیا هدفهای اصلی بشر در زمانهای مختلف متفاوت است و بشر در هر زمانی دنبال یک مطلوب میرود و کودک را باید برای مطلوب زمان آینده تربیت کرد [١]؟ یا اینکه هدفها در زمانهای متفاوت یکی است بدون تفاوت؟ و یا اینکه هدفها، هم یکی است و هم یکی نیست، یعنی هدفهای بشر متکامل است؟ دیگر بحث در اطراف وسایل بشری است به سوی هدفها که آیا متغیرند یا ثابت؟ و یا بعضی وسایل متغیرند مثل اسباب و آلات مادی زندگی و بعضی دیگر ثابت مثل اخلاق، یعنی کیفیت تنظیم غرایز و میلها. صفات اکتسابی بشر نیز منقسم میشود به صفات ثابت مثل اخلاق مصطلح از قبیل استقامت و توکل و عفت و شجاعت و زهد و بلندنظری، و صفات متغیر مثل استعدادهای فنی و هنری. و همچنین علوم بشر نیز بعضی همیشه لازم و مفید است مثل معارف نفسی و اخلاقی و الهی و بعضی در بعضی زمانها مفید است و در بعضی زمانهای دیگر هیچ مفید نیست یا آنقدر مفید نیست.

تربیت فرزندان و اعطای آزادی به آنها:

٢٠. از جمله مسائل مربوط به تربیت اولاد، رعایت آزادی و عدم رعایت آزادی آنهاست، به عبارت دیگر موضوع دموکراسی در محیط خانواده است که آیا پدر خانواده چقدر باید دموکرات باشد و از تحمیل نظر خود و از استبداد بپرهیزد. شک نیست که استبداد همان طوری که در محیط اجتماع از طرف حکومت مطرود است- و