یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٤٧ - زن - حکومت و قوامت مرد بر زن

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٥، ص: ١٤٧

قادر نیست صد درصد با طبیعت مقاومت کند. پیغمبر اکرم فرمود: من ملک استأثر، یعنی هرکس که قدرت را به دست گرفت عملًا خود را بر دیگران مقدم میدارد؛ یعنی اگر میخواهید کسی خود را بر دیگران مقدم ندارد، قدرت را به او ندهید. قدرت را در اختیار دیگری قرار دادن ملازم است با ظلم و استیثار.

پس در اینجا دو فرضیه وجود دارد: یکی اینکه صرف حکومت فردی بر فرد دیگر ظلم است. دیگر اینکه خود این کار ظلم نیست، بلکه از این جهت ظلم است که عملًا مستلزم ظلم است و یگانه راه جلوگیری از ظلم عملی این است که حکومت حاکم ناشی از اراده مردم باشد. این سؤال در حکومت معصوم هم پیش میآید. طبق فرضیه اول حتی حکومت عادلانه معصوم اگر ناشی از خواسته مردم نباشد، ظلم است. ولی طبق فرضیه دوم چون عملًا معصوم ظلم نمیکند، مانعی ندارد.

عین سؤال در حکومت پدر بر فرزند نیز مطرح است: آیا پدر حق حکومت دارد که موعظه کند، راهنمایی کند، احیاناً قهر کند و رو ترش کند و احیاناً در موقع لازم او را بزند؟

به عقیده ما فرضیه دوم صحیح است. صرف حکومت فرد بر فرد دیگر ظلم نیست. البته در اجتماعی که همه افراد مساوی هستند، ترجیح بعضی افراد بر فرد دیگر ترجیح بلامرجّح است. ولی اگر یک اجتماعی طبیعی شد یعنی افرادی طبیعتاً مختلف آفریده شده باشند، بعضی در شرایط حاکمیت با تضمین [١] مفاسد ظلم عملی و بعضی در شرایط محکومیت با تضمین [٢] از مظلومیت، در همچو وضعی حکومت فردی بر فرد دیگر فی حد ذاته مانعی ندارد و بلکه خلاف آن مانع دارد.

به عقیده ما در هر اجتماع طبیعی که پیوندی طبیعی افراد را به یکدیگر متصل کند، حکومت فرد بر فرد دیگر مانعی ندارد. فرق است