ریحانة الادب فی تراجم المعروفین بالکنیه او اللقب - مدرس تبریزی، محمدعلی - الصفحة ٣٣٢ - ام مالك- ليلى
افراد بنى هاشم جان عزيز خود را فداى دين مقدّس اسلامى نمود. السلام عليك يا اول قتيل من سلالة ابراهيم الخليل.
در اعلام الورى و ديگر كتب معتمده گويند همين على كه قتيل روز عاشورا و مادرش ليلى ميباشد باصغر موصوف بوده و مردم اشتباها او را على اكبر نامند و اما اكبر، وصف حضرت امام سجّاد على بن الحسين ع بوده و على اكبر عبارت از آن وجود مقدّس است. اما آنكه روز عاشورا در آغوش پدر با تير خصم بدگهر بدرجه شهادت رسيد اصلا على نبوده بلكه نام ناميش عبد اللّه بوده و اشتباها به على اصغر شهرت يافته است.
(اعلام الورى و تنقيح المقال و غيره)
ام مالك- ليلى
- عامريّه معشوقه قيس بن ملوح عامرى ميباشد كه مختصرى از شرححال او ضمن شرححال عاشق مذكورش تحت عنوان مجنون عامرى نگارش يافته و اينجا نيز بطور خلاصه گوئيم: ليلى عامريه دختر مهدى بن سعد عامرى از قبيله بنى عامر بن صعصعه و كنيهاش موافق آنچه از بعض اشعار عاشق مذكورش درميآيد ام مالك و ام معمر است.
اين عاشق و معشوق داراى امتياز مخصوصى بوده و زبانزد و ضرب المثل شدهاند، اكابر شعراى نامى داستان ايشان را باساليب متنوعه بنظم آورده و حكيم نظامى كه در نظم مطالب عاليه حكمت نسبت به ديگران سمت رب النوعى دارد يك كتاب از خمسه خود را بديشان تخصيص داده است. منظومه ليلى و مجنون مكتبى شيرازى هم داراى امتيازى مخصوص و غير اينها بسيار و در دسترس عموم ميباشند. بعضى از اشعار خود ليلى تحت عنوان مجنون عامرى نگارش يافته و نيز بدو منسوب است:
توعدنى قومى بقتلى و قتله |
فقلت اقتلونى و اتركوه من الذنب |
|
و لا تبتغوه بعد قتلى ذلة |
كفاه اللذى يلقاه من سورة الحب |
|