ریحانة الادب فی تراجم المعروفین بالکنیه او اللقب - مدرس تبریزی، محمدعلی - الصفحة ١٢٠ - ابن عقده- احمد بن محمد
ابو العباس، معروف به ابن عقده، محدث حافظ رجالى جليل القدر و عظيم المنزلة، از اركان اصحاب حديث و اكابر حفّاظ و ضبّاط و مشايخ روايت وافر از محدّثين بود.
دار قطنى سابق الذكر گويد كه بعد از زمان ابن مسعود صحابى، محدّثى احفظ از ابن عقده ديده نشده است. از خودش نقل است كه يكصد و بيست هزار حديث با اسناد آنها در حفظ داشته و سيصد هزار حديث هم در تحت مذاكره و مشغول تكميل شرائط روايت آنها بوده است و از تأليفات او است:
١- اخبار ابى حنيفه ٢- اسماء الرجال اللذين رووا عن الصادق ع كه چهار هزار تن از كسانى را كه آن حضرت روايت كردهاند ضبط و هرحديثى را كه هريك از ايشان از آن حضرت فراگرفته ثبت نموده است ٣- تسمية من شهد مع امير المؤمنين ٤- تفسير قرآن مجيد و سيد رضى الدين على بن طاوس در رساله محاسبة النفس از اين تفسير روايت ميكند و غير اينها.
صاحب ترجمه بسال سيصد و سى و دويم يا سيّم هجرت در كوفه وفات يافت، بقول نجاشى و علّامه حلّى، زيدى جارودى بوده لكن با اماميّه معاشرت داشت، اصول ايشان را ذكر نموده و جميع كتابهاى ايشان را از مؤلفين آنها روايت مينمايد.
ناگفته نماند خطيب بغدادى نيز بشرح حال ابن عقده پرداخته، عالم و كثير الحفظ و الرواية بودن، صدق و وثاقت او را ستوده و حافظ صد هزار يا دويست و پنجاه هزار يا سيصد هزار حديث بودن و تحت مذاكره داشتن سيصد يا ششصد هزار حديث با وسائط مختلفه از وى روايت كرده و با اينهمه بجهت نشر مطاعن شيخين و صحابه و فاسد كردن احاديث اهل كوفه و بعضى جهات ديگر، او را متروك الرواية شمرده و گويد بهمين جهت حديث او را ترك كرده و از وى روايت نميكنم. اما ابن عقده گفتن احمد بفرموده فيض بجهت آن است كه نام جدّ عالى او عقده بوده و بنوشته بعضى ديگر عقده لقب پدرش ميباشد كه بجهت تعقيد كردن در علم صرف لقب عقده داشته است.
(ذريعه و ص ١٥ ج ٥ تاريخ بغداد و ٥٨ ت و ٧٥ هب و ٣٣٣ ج ٢ مه)