ریحانة الادب فی تراجم المعروفین بالکنیه او اللقب - مدرس تبریزی، محمدعلی - الصفحة ١٩١ - ابن المبارك- عبد اللّه بن مبارك
و كياست و روايت كردن زياده بر بيست هزار حديث از احاديث حضرت رسالت ص و نظير نداشتن در روى زمين و اعلم اهل مشرق و مغرب بودن و مناقب بسيارى ديگر موصوف و كراماتى هم بدو منسوب داشتهاند.
در سبب توبه و انسلاك او در سلك اهل طريقت گويند كه روزى ابو حنيفه كوفى از وى سابقهاش را استفسار نمود گفت با برادران خود در باغى بوديم و تا شب مشغول اكل و شرب شديم و حريصترين مردم به ساز و تنبور من بودم تا وقت سحر در خواب ديدم كه مرغى بر درختى بالاى سر من اين آيه را تلاوت مينمود: أَ لَمْ يَأْنِ لِلَّذِينَ آمَنُوا- الخ در جواب گفتم بلى وقت شده اينك بعد از بيدارى ساز را شكسته و هرچه را كه داشتم سوزاندم و قدم بدايره زهد گذاشتم و سبب ديگر نيز گفتهاند.
ولادت عبد اللّه بسال يكصد و هيجدهم يا نوزدهم يا بيستم در مرو و وفاتش نيز بسال يكصد و هشتاد و يكم يا دويم هجرت در هيت واقع شد و قبرش معروف و مزار است و بنابر اوّل، جمله: قطب اهل دل- ١٨١ و بنابر دويمى جمله امام اهل دين- ١٨٢ مادّه تاريخ او ميباشد.
هيت بكسر اوّل شهرى است از توابع شام در ساحل فرات بالاى انبار كه از توابع بغداد ميباشد و فرات در ميان هيت و انبار فاصل است. مخفى نماند كه صاحب ترجمه غير از عبد اللّه بن مبارك كوفى است كه معاصر حضرت سجّاد ع و حضرت باقر ع بوده و بعنوان مبارك نگارش يافته است بلى محتمل است كه صاحب ترجمه همان عبد اللّه بن مبارك نهاوندى باشد كه هم در آنجا اشاره نموديم باختلاف ادوار زندگانى گاهى به مروزى موصوف و گاهى به نهاوندى متّصف باشد لكن با در نظر گرفتن امامى مذهب بودن او و حنفى مذهب بودن اين چنانچه مصرّح به فوائد البهية و بعضى ديگر ميباشد حكم باتحاد و يكى بودن ايشان مشكل و مستبعد است.
(ص ٣١٩ ف و ٣٨٨ ج ١ نى و ٢٦٩ ج ١ كا و ١٥٢ ج ١ تاريخ بغداد و ١٣٠ ج ٢ خه و ٦٦٤ ج ١ س و غيره)