١- الاستيعاب فى اسماء الاصحاب يا فى معرفة الاصحاب كه در مصر و حيدرآباد هند چاپ شده است ٢- بهجة المجالس و انس المجالس در محاضرات ٣- التمهيد لما فى الموطأ من المعانى و الاسانيد ٤- جامع بيان العلم و فضله و ما ينبغى فى روايته و حمله ٥- جامع العبر ٦- الدرر فى اختصار المغازى و السير ٧- الكافى فى فروع المالكية و غيرها بسال چهار صد و شصت و سيّم هجرت در نود و پنج سالگى در شاطبه از بلاد اندلس درگذشت و چنانچه در باب اوّل نگارش داده‌ايم خطيب بغدادى نيز كه حافظ شرق بوده در همين سال وفات يافته است.

(كف و ص ٧٨٨ ت و ٥١٨ ج ٢ كا و ٣٣٩ ج ١ نى و ٣٩ ج ١ فع و ٦٤٥ ج ١ س و غيره)

ابن عبد الحق- عبد المؤمن‌

- بن عبد الحق بن عبد اللّه بن على بن مسعود يا شمائل بغدادى، حنبلى، ملقّب به صفى الدين، مكنّى به ابو الفضائل، از افاضل قرن هشتم هجرت ميباشد كه از اكابر مصر و دمشق و مكّه و مولد خود بغداد و بلاد ديگر، تفقّه كرده و استماع حديث و تكميل مراتب علميّه نمود، از مشايخ مصر و شام و عراق كه بالغ بسيصد نفر ميباشند اجازه داشت، اصلا ازدواج نكرد، بسيار زاهد و متواضع و بافتوت و مروّت و داراى محاسن اخلاق و بتفرّد و انزوا مايل بود، در حساب و هندسه و جبر و مقابله متمهّر و در فرائض، علّامه وقت خود بود، بهمين جهت گاهى به فرضى هم موصوفش دارند. شعر خوب نيز ميگفت و در اواخر عمر خود تمامى اوقاتش در تدريس و تأليف و فتوى مصروف بود تا در ماه صفر هفتصد و سى و نهم هجرت در هشتاد و يك سالگى در بغداد درگذشت و در مقبره احمد بن حنبل مدفون گرديد.

از تأليفات او است:

١- ادراك الغاية فى اختصار الهداية ٢- تحقيق الامل فى الاصول و الجدل ٣- العدة فى شرح العمدة ٤- مراصد الاطلاع على (فى خ ل) اسماء الامكنة و البقاع كه مختصر و ملخّص كتاب معجم البلدان ياقوت حموى ميباشد. ابن الفوطى در كتاب خود بنام (حوادث جامعه) گويد كه كتاب مراصد الاطّلاع تأليف صفى الدين عبد المؤمن بن عبد الحق حنبلى است و ظاهر كالصّريح عبارات كشف الظّنون نيز با آن‌همه اختلالى كه دارد آن است كه همين كتاب‌