ریحانة الادب فی تراجم المعروفین بالکنیه او اللقب - مدرس تبریزی، محمدعلی - الصفحة ٤١٠ - بنى عباس
بنى عباس
در اصطلاح علماى انساب و سير، كسانى هستند كه نسبت ايشان به عبّاس بن عبد المطّلب، عمّ اكرم حضرت نبوى ص موصول مىگردد.
در سال يكصد و سى و دويم هجرت بعد از انهدام اساس شوكت اموى خلافت بزرگى از خانواده عباسى بدستيارى ابو مسلم خراسانى سابق الذكر تشكيل گرديد، در همان سال ابو العباس سفّاح در كوفه بخلافت نشست، بعد از او برادرش ابو جعفر منصور، جانشين وى گرديد و بغداد را كرسى خلافت قرار داد. همين ابو جعفر و ديگر خلفاى عباسى خصوصا هارون و مأمون در ترقيات علوم و معارف متنوعه مساعى جميله بسيارى بكار بردند، در ترجمه كردن كتب يونانى و غيرها بزبان عربى كه داير بر طبّ و طبيعيّات و رياضيّات و ديگر فنون فلسفه و علوم متنوعه بودهاند همّت فتورناپذير و اموال زياد مصروف داشتند اينك وسائل ترقى و تمدن و عمران و ثروت عمومى بنهايت رسيد و تمامى ممالك اسلامى از اقصاى مغرب تا هند و ماوراء النهر در حيطه تصرف بنى عباس درآمد (و فقط بسيار كمى از آنها در تحت استيلاى بنى اميّه اندلس مانده بود) تا آنكه از كثرت توسعه بلاد اسلامى حسن اداره امور كشورى بصعوبت رسيد و در اوائل قرن سيّم هجرت بعض حكومتهاى متفرقه با اسامى مختلف در بعضى از اقطار بلاد اسلامى بظهور آمد مثل بنى اغلب در آفريقا و بنى طاهر و بنى ليث و آل سامان على التعاقب در خراسان و بنى طولون در مصر و مانند اينها لكن همهشان در بدو حال تابع دولت عباسى و تحت الحمايه ايشان بوده و خطبه نيز بنام ايشان ميخواندهاند تا متدرجا از وظائف مقرّره تبعيت خارج و بالنهايه آل بويه (ديالمه) سپس سلجوقيان به عراق عرب نيز مستولى و در بغداد بسمت امير الامرائى بناى حكمرانى گذاشتند و از خلافت عباسى فقط يك عنوان خشك خلافت باقى ماند و بس.
در اواخر قرن سيّم هجرت، فاطميّون سابق الذكر از مغرب نشأت يافته و دعوى خلافت كردند، مصر را ضبط و قاهره را مركز خلافت قرار دادند و بدينوسيله نفوذ بنى عباس از قطعه آفريقا قطع شد و خطّه شام نيز گاهى خلافت عباسى و گاهى خلافت