ریحانة الادب فی تراجم المعروفین بالکنیه او اللقب - مدرس تبریزی، محمدعلی - الصفحة ٢٢٨ - ابن مقنع
جهت ميباشد و الّا نام اصليش بديع بوده است، خودش نيز قرآنى با همين خط نسخ نوشته و سر سورهها را با خط كوفى و محقّق و ريحانى بنگاشت. چنانچه فوقا در شرح حال ابن مقله حسن اشاره شد بروايتى نخستين كسى كه خط نسخ را اختراع كرده و كوفى را بدان مبدل ساخت او بوده است. بهرحال بعد از زمان ابن مقله هم، خطّاطين ديگر ظهور يافته و بتكميل و تزيينات خطوط مذكوره صرف اوقات نمودند و بعضى باختراع خطوط ديگرى نيز مثل خط شكسته و نستعليق موفق آمدند. ناگفته نماند كه نسبت اختراع خطوط مذكوره بابن مقله با آنهمه شهرتى كه دارد محل ترديد بوده و محتاج بتحقيق و تتبّع زايد ميباشد و از فهرست ابن النديم هم موجود بودن خط رقاع و محقّق و بعضى از خطوط هفتگانه مذكوره در زمان امويّه و اوائل عباسيّه استكشاف ميشود.
ابن مقله علاوهبر كمالات متنوعه كه داشته عاقبت در اثر وفور دانش و حسن تدبير، متصدى وزارت سه خليفه مقتدر باللّه و قاهر باللّه و راضى باللّه عباسى هم گرديد. در خلال اين احوال بعزل و تبعيد و مصادره اموال و بعضى از وقايع ناگوار ديگر مصادف و بدتر از همه، عاقبت الامر دست راست و زبانش نيز بريده شد و در سال سيصد و بيست و هشتم يا سىام هجرت درگذشت و از اشعار او است كه در حبس گفته است:
ما سئمت الحياة لكن توثق |
ت بايمانهم فبانت يمينى |
|
بعت دينى لهم بدنياى حتى |
حرمونى دنياهم بعد دينى |
|
و لقد حطت ما استطعت بجهدى |
حفظ ارواحهم فما حفظونى |
|
ليس بعد اليمين لذة عيش |
يا حياتى بانت يمينى فبينى |
|