فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ١٤٣ - نگرشى نو بر ملاك سفر شرعى سيد هدايت اللّه طالقانى
و مدينه نگاه كن.
در فقره اول حديث ١ آمده است : للعامّة ؛ يعنى سير عموم مردم. در قديم ، سير عموم مردم با قافله شتر بود و در موارد خاص به صورت انفرادى يا با الاغ يا اسب و يا پياده حركت مىكردند.
نكته مهم
در ملاك زمانى، مسافرت با وسيله نقليه عموم مردم (در قديم سير با قافله شتر و در زمان ما مسافرت با اتوبوس) است و افرادى كه با وسايل خاص مسافرت مىكنند (در قديم سفر با اسب و در زمان ما سفر با خودرو شخصى يا هواپيما)، بايد تابع مقدار زمانى باشند كه حركت وسايل عمومى مىپيمايند.
٤ . مقدار مسير زمانى در عصر ما
همان طور كه ملاحظه شد، مقدار مسير زمانى، در اصل يك شبانه روز است (٥٨). در گذشته عموم سفرها فقط در روشنايى روز انجام مىگرفت؛ زيرا خود وسايل نقليه (شترها) نياز به استراحت داشتند و علاوه بر آن، جادهها نا امن بود. از اين رو، ملاك در روايات «يك روز» و «روشنايى روز» بيان شده، كه مربوط به آن دوران است.
حال اين ملاك در عصر ما چه مقدار است؟ در اين ايام، «رايج ترين وسيله عمومى سفر» براى «عامه مردم» اتوبوس است كه مسيرهاى زيادى را با دو يا سه راننده به طور شبانه روز حركت مىكند و سرعت متوسط (٥٩) آن ٧٣ كيلومتر در
(٥٨)در اين خصوص به روايات مربوط به مقدار زمانى توجه شود، به ويژه به حديث شماره٢.
(٥٩) حداكثر سرعت مجاز اتوبوس يكصد كيلومتر در ساعت است كه با توجه به توقفها و ديگر مسائل، عملاً به طور متوسط ٧٣ كيلومتر در ساعت حركت مىكنند. حداكثر سرعت مجاز در اتوبانها بيشتر است كه تأثيرى در اين محاسبات ندارد؛ زيرا عموم جاده ها، معمولى و غير اتوبان هستند. همچنين سرعت در شب در جاده هاى معمولى بيست كيلومتر كمتر است كه در مقدار متوسط منظور شده است.