٢. ادراك و تميز: در اين تعريف انسان عاقل كسى است كه تفاوت حسن و قبح را از هم باز شناسد و نتايج و آثار رفتارهاى خويش را درك كند. نقطه مقابل آن، فقدان ادراك و تميز است كه غالباً يا ريشه در جنون دارد و يا نارسايى عقلى و عقب ماندگى ذهنى. مطابق اين تعريف جنون نه فى نفسه بلكه تنها به عنوان يكى از طرق و امارات زوال ادراك و تميز در رفع مسئوليت كيفرى اهميت پيدا مى‌كند. (٢٠)

مفهوم جنون

جنون مفهومى مقابل عقل است و مجنون كسى است كه فاقد قوه عاقله است. به عبارت ديگر، قواى دماغى وى دچار اختلال و فساد است. علامه حلى در تحرير آورده است: «الجنون هو فساد العقل» (٢١).

شهيد ثانى مى‌نويسد:

«الجنون فنون و الجامع لها فساد العقل على أيّ وجه كان»؛ (٢٢) «جنون اقسامى دارد كه جامع بين آنها فساد عقل است، به هر كيفيتى كه باشد.

محقق نراقى در تعريف مجنون مى‌گويد :«مجنون كسى است كه مبتلا به بيمارى جنون است». سپس مى‌افزايد:

بر پايه گفته ها و نوشته هاى پزشكان جنون عنوان بيمارى خاصى نيست، بلكه نامى است مشترك براى تمام بيماريهاى دماغى كه باعث اختلال و تباهى عقل مى‌شوند و از آن به فساد عقل تعبير شده است. (٢٣)

(٢٠)ر.ك: مير سعيدى،مسئوليت كيفرى- قلمرو و اركان، ص١٢٧،١٢٨و١٣١.
(٢١)علامه حلى، تحرير الاحكام، ج٣،ص٥١١.
(٢٢) شهيد ثانى، الروضة البهيه، ج٥، ص٣٨٥.
(٢٣)محقق نراقى،عوائد الايام، ص ٥١٣.