فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٦٣ - بررسى شرط رشد در مسئوليت كيفرى عذرا مرادى
كيفرى نداشته و نمىتوان او را در مقابل اعمالش مسئول دانست و مجازات نمود» (٩).
* «سن نُه سال براى دختران ، سن تكليف عبادى است و براى مسائل كيفرى، علاوه بر بلوغ، رشد كيفرى نيز شرط است» (١٠).
حديث رفع قلم
به موجب اين حديث شخصى كه به بلوغ شرعى رسيده، واجد مسئوليت كيفرى است. اين حديث از مهمترين ادلهاى است كه عوامل رافع مسئوليت كيفرى را صغر(عدم بلوغ) و جنون مىداند. اطفال و مجانين در صورت ارتكاب هر جرمى مبرا از مسئوليت جزايى هستند تا زمانى كه به بلوغ برسند يا از جنون بهبودى يابند. بنا بر اين كودكان با رسيدن به بلوغ در برابر رفتارهاى خود مسئولاند و در صورت مخالفت با امر و نهى الهى مستحق مجازات مىشوند:
{إن القلم يرفع عن ثلاثة: عن الصّبي حتى يحتلم و عن المجنون حتى يفيق و عن النائم حتى يستيقظ } (١١)؛
قلم تكليف از سه كس برداشته شده : كودك تا هنگام احتلام ، ديوانه تا هنگام بهبودى و شخص خواب تا بيدار گردد.»
براى روشن شدن معناى حديث به تبيين دو واژه عقل و جنون مىپردازيم:
مفهوم عقل
عقل از نظر لغوى به معناى مهار، كنترل و جلوگيرى كردن آمده است.
(٩) اصغرى، سن مسئوليت كيفرى در حقوق اسلام، ص٩٣.
(١٠)هاشمى ، «دختران: سن رشد و مسئوليت كيفرى»، ص٢٤٦.
(١١) شيخ صدوق، الخصال، ص٩٤، ١٧٥ ؛ وسائل الشيعه، ج١، ص٤٥: «وفيالخصال عن الحسن بن محمد السكوني عن الحضرمي عن إبراهيم بن أبي معاوية عن أبيه عن الأعمش عن ابن ظبيان. في المصدر: أبي ظبيان».