و تاسعها (شروط وجوب الجهاد) دعاء الإمام أو من نصبه في هذه الجهة بالخصوص أو بنحو العموم الشامل له.... و لا يجوز الجهاد مع الجائر بلا إشكال فيه في الجملة فتوىً و نصّاً (٤٧).

جمع بندى و نتيجه‌گيرى

با بررسى عبارات فقها معلوم شد كه بر خلاف تصور بعضى از فقيهان، (٤٨) اجماعى بر «اشتراط و اذن امام معصوم» و در نتيجه بر «عدم مشروعيت جهاد در عصر غيبت» وجود ندارد، حتى اتفاق كلمه‌اى هم نبوده و ادعاى «عدم الخلاف» نيز دور از واقعيت است و بر فرض كه مسئله، اجماعى هم باشد، با توجه به وجود روايات مستفيض در اين زمينه، مى‌توان اطمينان پيدا كرد كه مستند فقها همين روايات بوده و نمى‌توان به اجماع به عنوان يك دليل مستقل اعتماد كرد. به تعبير ديگر، «اجماع مدركى» بوده و نمى‌تواند حجيت مستقل داشته باشد. از اين رو، بايد با مراجعه به روايات سند و دلالت آنها را بررسى كرد و به مقتضاى آن پايبند بود.

ثمره نزاع

اگر مقتضاى ادله «اشتراط جواز جهاد به اذن امام معصوم» باشد، در نتيجه جهاد در عصر غيبت نامشروع است و عصر غيبت اساساً «عصر صلح و هدنه» با كفار يا «عصر تقيه» خواهد بود و جهاد ابتدايى در اين عصر، معصيت و احكام

(٤٦) المهذب البارع، ج٢، ص٢٩٥.
(٤٧) شرح تبصرة المتعلمين، ج٤، ص٣٢٤.
(٤٨)- ميرزاى قمى، جامع الشتات، ج١، ص٤٠٣.