فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ١٧٠ - حدود جزع در عزادارى اهل بيت(ع) محمد تقى اكبرنژاد

رَحِمَ اللَّهُ دَمْعَتَكَ أَمَا إِنَّكَ مِنَ الَّذِينَ يُعَدُّونَ مِنْ أَهْلِ الْجَزَعِ لَنَا وَ الَّذِينَ يَفْرَحُونَ لِفَرَحِنَا وَ يَحْزَنُونَ لِحُزْنِنَا....؛ (١٠)

مسمع بن عبد الملك گويد: روزى امام صادق(ع) به من فرمود: هيچ مى‌شود كه حسين(ع) را ياد كنى و آنچه را بر او روا شده متذكر شوى؟ عرض كردم: بله. فرمود: آيا جزع مى‌كنى؟ عرض كردم: آرى به خدا قسم و اشك مى‌ريزم به گونه اى كه اهل و نزديكان من اثر آن را در من مى‌بينند و دست از غذا مى‌كشم تا اثر آن در سيماى من ديده مى‌شود. امام(ع) فرمود: خدا رحمتت كند و اجر گريه هايت را بدهد، بدان كه تو از زمره كسانى هستى كه اهل جزع كردن بر ما هستند و از كسانى هستى كه در شادى ما مسرور و در غم و ماتم ما محزون هستند.

وقتى نقد ناقدان محترم را مطالعه مى‌كردم، شگفت زده شدم كه چرا به اين روايات استناد كرده‌اند؛ زيرا همه رواياتى كه تا كنون بررسى شده‌اند، عليه ادعاهاى ايشان است. در اين روايت امام(ع) سؤال مى‌كند: آيا جزع مى‌كنى؟ سؤال امام(ع) از جزع است و جواب نيز طبعاً بايد از جزع باشد نه چيزى غير از جزع. مخاطب سؤال؛ يعنى مسمع بن عبد الملك در جواب عرض مى‌كند: بله به خدا سوگند آن قدر گريه مى‌كنم كه خانواده‌ام آثار آن را در من مى‌بينند. از شدت غم و غصه آن قدر ناراحت مى‌شوم كه بى غذا مى‌شوم و آثار گرسنگى در صورتم پيدا مى‌شود. نكته جالب تر اين كه امام(ع) در پايان از جواب او خرسند مى‌شود و اين گونه او را دعا مى‌كند: أَمَا إِنَّكَ مِنَ الَّذِينَ يُعَدُّونَ مِنْ أَهْلِ الْجَزَعِ لَنَا؛ تو در زمره كسانى هستى كه براى ما جزع مى‌كنند.

آيا اين تعبير از امام(ع) بدان معنا نيست كه همين اعمال؛ يعنى گريه كردن و اندوهگين شدن براى اهل بيت(ع) جزع مورد نظر امام(ع) است؟

نكته لطيف تر اين كه امام ع جزع كردن در عزاى اهل بيت(ع) را در مقابل شادى كردن در شادى آن ها قرار مى‌دهد. از آن جا كه گفته‌اند يعرف الأشياء بأضدادها، مى‌توان جزع