نفرت نسبت به اعراب پاى مى‌فشارد (٨٠)، اما نسبت به دولت‌هاى اروپايى و به خصوص دولت روس بسيار خوش بين است و از دولتمردان ايران مى‌خواهد كه از پطركبير، تزار روس در مملكت دارى و ملّت پرورى تقليد كنند. (٨١) او حتى در نمايشنامه هايش، از جمله نمايشنامه «خرس قولدور باسان» مخاطبان خود را به اطاعت از مقامات دولتى روسيه فرامى‌خواند (٨٢) و در يكى از نامه‌هاى خود مى‌نويسد:

واللّه‌، باللّه‌، تاللّه‌، دول خارجه به هزار سبب، هنوز در ملك ايران طمع ندارند. (٨٣)

ارتباط با ديگر روشنفكران

از ميان روشنفكران عصر قاجار، با ميرزا ملكم خان و يوسف خان مستشارالدوله ارتباطى دوستانه و صميمى داشت. بخش قابل توجهى از مكاتبات او كه به چاپ رسيده، مربوط به نامه هايى است كه ميان او و اين دو روشنفكر رد و بدل شده است.

در اين ميان به ملكم خان، ارادت بسيار داشت تا جايى كه او را در نامه‌هايش «روح روانم، روح القدس» خطاب مى‌كرد. (٨٤) او در نامه‌اى به همفكر و دوست صميمى اش شاهزاده جلال الدين ميرزا مى‌نويسد:

حضرت روح القدس عبارت از ميرزا ملكم خان، ابن ميرزا يعقوب خان است. اين لقب را من به او داده‌ام از فرط وجد و شعف كه از خواندن رساله‌هاى او به من رو آورده است. (٨٥)

(٨٠) آخوند زاده، فتحعلى، الفباى جديد و مكتوبات، ص ١٣٧ و ٣٣٦؛ در اين زمينه مراجعه شود به: آدميت، فريدون، انديشه‌هاى ميرزا فتحعلى آخوند زاده، ص ١٢٣ ـ ١٣٦؛ مددپور، محمد، سير تفكر معاصر در ايران، كتاب چهارم،ص ٢٥٦ ـ٢٨٦.
(٨١) آخوندزاده، فتحعلى، الفباى جديد و مكتوبات، ص ٩٥.
(٨٢) يارشاطر، احسان، دانشنامه ايران و اسلام، ج١، ص٣٩.
(٨٣) آخوند زاده، فتحعلى، الفباى جديد و مكتوبات، ص ٢٤٣.
(٨٤) همان، ص١٩٢ و ١٦٥.
(٨٥) همان، ص ١٧٦.