ملكم با آگاهى از جايگاه عالمان دينى در ميان مردم به پيروان خويش نويدمى‌دهد كه «آن دقيقه كه علماى ما را از وجود و از مقام خود، امين و مطمئن ساختيم، قطع بدانيد كه نجات همه ما به يك اشاره عصاى ايشان ميسّر خواهد بود». (٤٥) او آنان را «مشعل هدايت ايران» (٤٦) و «اوّلين و اعظان ترقّى» (٤٧) مى‌خواند و مأموريت ايشان را «براساسى علمى و برترويج و تكميل كلّ قوانين دنيا» (٤٨) معرفى مى‌كند.

ادعاى هماهنگى اسلام با تمدن غرب:

اينگونه، پرده اوّل نمايش ميرزا ملكم خان پايان مى‌يابد و پرده دوم آن با ادعاى مطابقت و موافقت اسلام با فرهنگ و تمدن اروپاييان آغاز مى‌شود. او نخست مدعى مى‌شود:

«كشتى بخار و تلگراف و حسن تنظيمات خارجه و كل ترقيات عالم نيست مگر از پرتو يك شعاع اسلام... كجاست آن مسلمان بى دين كه بتواند بگويد ترقى عالم و نجات اين خلق، دخلى به اسلام ندارد». (٤٩)

«ترقى بنى آدم در هر نقطه عالم ظهور بكند لامحالة از پرتو معرفت اسلام است، لاشرف أعلى من الإسلام». (٥٠)

ملكم خان پيوسته از هماهنگى كامل و بدون استثناى تمدن غربى با تمدن اسلامى دم مى‌زند، او خطاب به غربيان مى‌گويد:«اسلام علماى ما ـ يعنى اسلام حقيقى ـ جامع جميع آن اصول است كه شما اساس آسايش و محرّك ترقيات خود قرار داده‌ايد» (٥١) و در

(٤٥) همان، شماره ١٧، ص٤.
(٤٦) همان، رساله نداى عدالت، ص ٣٥.
(٤٧) همان، شماره ٢٦، ص١.
(٤٨) همان، رساله نداى عدالت، ص ١٢.
(٤٩) همان، شماره ٢١، ص٤.
(٥٠) همان، شماره ٩، ص١.
(٥١) همان، شماره ١٧، ص١.