فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٣٢ - ميراث زوجه از اموال غير منقول (٢) آية اللّه سيد محمود هاشمى شاهرودى
اين سخن، شگفت است ؛ زيرا حمل درخت و نخل بر مثال بودن، مقتضى سرايت دادن آن به زراعت نيست، زراعت همانند درخت و نخلستان نيست؛ زيرا مقصود از درخت و نخل، بقاى آنها در زمين و استفاده از ميوه يا سايه آنهاست، بر خلاف زراعت كه مقصود از آن محصولى است كه از آن برداشت مىشود؛ مانند حبوبات و بقاى خود آن بر زمين، مقصود نيست، بنابراين جزء عقار يعنى اموال ثابت در زمين، نخواهد بود. از اين رو هيچ يك از فقها آن را جزء عقار نياورده است، بلكه در جواهر تصريح شده:
... بر خلاف ميوه ولو بر درخت باشد و زراعت هر چند برداشت نشده باشد بلكه حتى اگر بذر باشد، زوجه از عين آنها ارث مىبرد. (٣٣)
البته آنچه را براى حفظ درختان و شاخهها در زمين نصب مىشود؛ مانند داربست هايى كه براى نگهدارى شاخههاى رز مىبندند، با الغاى خصوصيت يا به واسطه اين كه از ملحقات اموال ثابت در زمين هستند، مىتوان به عقار ملحق كرد. همچنين است خانههايى كه اهالى روستاها از نى براى نگهبانى از باغها و امثال آن مىسازند.
در منهاج الصالحين آمده است:
آيا چرخ دولاب و داربستى كه شاخههاى رز بر آن قرار مىگيرند، به عقار ملحق مىشوند؟ اقوى آن است كه ملحق مىشوند، بنابراين، ورثه مىتوانند زوجه را مجبور به پذيرش قيمت آنها كنند. همچنين است خانه هايى كه از نى ساخته شده است. (٣٤)
ولى در جواهر در مورد خانه هايى كه از نى ساخته مىشود، ترديد شده است:
... در همه موارد شك، شايسته نيست كه احتياط به مصالحه ترك شود. چه بسا خانههاى ساخته شده از نى و امثال آن از موارد شك باشد، از اين رو احتمال دارد زوجه از ارث عين آنها محروم باشد؛ زيرا آنها نيز مانند خانههاى چوبى هستند، و احتمال دارد كه از ارث عين آنها محروم نباشد. شايد بعضى از اشيايى
(٣٣) جواهر الكلام، ج٣٩، ص٢١٨.
(٣٤) منهاج الصالحين آقاى حكيم، ج٢، ص٤٠٨ ؛ منهاج الصالحين آقاى خويى، ج٢، ص٣٧٣.