فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٣١ - ميراث زوجه از اموال غير منقول (٢) آية اللّه سيد محمود هاشمى شاهرودى
اما قول سوم، صاحب جواهر ابتدا گفته كه شايد اين قول به قول دوم برگردد، سپس آن را رد كرده و مىگويد:
ممكن است قيمت زمين با ملاحظه وجود درختان در آن افزايش يابد و استحقاق زوجه نسبت به اين افزايش با ادلهاى كه بر محروميت او از عين و قيمت زمين دلالت دارند، منافات دارد، بنابراين، بهتر آن است كه در كيفيت قيمت گذارى به همان كه گفتيم اكتفا شود. (٣١)
در حالى كه همواره قيمت زمين خالى بيشتر از قيمت زمين با ساختمانى است كه صاحب ساختمان حق بقاى مجانى آن را بر آن زمين داشته باشد، در نتيجه در اين قول محروميت بيشترى از قول دوم كه مختار صاحب جواهر است براى زوجه وجود دارد. البته قيمت گذارى براساس اين قول در صورتى كه وجود ساختمان در زمين با استحقاق بقاى مجانى آن لحاظ نشود، بلكه قيمت خود ساختمان افزون بر قيمت زمين در نظر گرفته شود، بازگشت به قول اوّل خواهد بود.
ارث زوجه از زراعت درو نشده: يكى از علماى معاصر به نقل از استاد خود مرحوم آيتاللّه اراكى آورده است كه زراعت درو نشده در حكم درخت است و زوجه از عين آن آن ارث نمىبرد بلكه از قيمت آن ارث مىبرد:
آنچه زوجه از ارث عين آن نه قيمت آن محروم است، عبارت است از ابزارهاى به كار رفته در ساختمان مانند چوب و درب، همچنين ساختمان و مصالح ساختمانى مانند آجر و سنگ، همچنين درختان و نخلستان و نيز زراعت ؛ زيرا واضح است كه ذكر درخت در روايات خصوصيتى نداشته بلكه از باب مثال بوده است. اما ميوهاى كه بر درختان است از جمله اموال منقول بوده و زوجه از عين آنها ارثمىبرد. همچنين درختى كه هنگام مرگ مورّث از ريشه كنده شده باشد و نيز زراعتى كه درو شده باشد از اموال منقول به شمار مىآيند. (٣٢)
(٣١) جواهر الكلام، ج٣٩، ص٢١٦.
(٣٢) رساله ارث الزوجه، خرازى، ص١٠٢.