فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ١٢٥ - فقه در نگاه روشنفكران (١) مسعود امامى
فعّال و تأثير گذارى در صحنههاى گوناگون جامعه غربى دارد. با توجه به اين نكته، اين پرسش مطرح مىشود كه چرا ملكم و امثال او (٩) مىكوشند اروپاى مدرن را بيش از آنكه هست، دين گريز و دين ستيز نشان دهند و جامعهاى را كه بر پايه آزادى فكر و بيان، برخوردار از تنوّع آراء و عقايد گشته، جامعهاى يكپارچه و يكرنگ نشان دهند در حالى كه جامعه اروپا در دوران حيات ملكم خان، بيش از اروپاى امروز به مسيحيت پاى بند بود و اروپاى امروز نيز با تصويرى كه ملكم و مانند او از انزواى دين، در آن سرزمين گزارش مىدهند فاصله زيادى دارد؟
بى شك، با پيدايش عصر تجدد در غرب و به همراه تغيير هستىشناسى انسان غربى، جريانهاى الحادى در آن ديار بيش از گذشته رشد يافت و منكران اديان الهى و حقايق ماوراء طبيعى عرصه را براى طرح انديشههاى خود و تأثير بر ديگران آزاد يافتند و در فضاى جامعه خود، به ترويج باورهاى خويش پرداختند.
از اين رو، جريان الحاد به تدريج در جوامع غربى ميان عوام و خواص به يك جنبش فكرى مهم و جدّى تبديل شد. در اين ميان امثال ملكم خان كه از باور و ايمان راسخى نسبت به دين بهرهمند نبودند، مجذوب اين جريانهاى الحادى شده و در بازار مكّاره انديشه و فكر در غرب، كالاى موافق طبع خود را خريدارى كرده و براى هم ميهنان خويش سوغات آوردند. سپس آنان فريبكارانه و به جهت تأثير گذارى بيشتر اين گونه افكار، آنچه را كه پسنديده بودند انديشه رايج و همگانى مردمان و متفكران آن سرزمين و دستاورد علم و ترقى آنان جلوه دادند و شايد هم با قضاوتى خويش بينانه بتوان گفت كه همچون بيشتر آدميان كه از عقلانيت خالى از شوائب، بى بهره يا كم بهرهاند، تحت تأثير گرايشهاى روانى، ناخود آگاه آنچه را كه دوست مىداشتند و موافق طبعشان بود، بزرگتر از آنچه واقعيت داشت ديدند و حقايق ديگر را ناچيز و يا ناديده انگاشتند.
(٩) چنانچه پس از اين خواهد آمد، ميرزا فتحعلى آخوند زاده نيز مىكوشد تا چهرهاى بى دين از غربيان ارائه دهد و به همين جهت نهضت پروتستانتيسم در جهان مسيحيت را به غلط، جنبشى در راستاى نفى و انكار دين و حقايق ماوراء طبيعى معرفى مىكند.