كه فرمود: «بلكه اين اعتقاد به خودى خود كفر است» قرينه‌اى است بر اين كه مراد همان عقايد سه گانه است، زيرا اين عقايد است كه به خودى خود كفر به شمار مى‌آيد.

به هر حال، هيچ اجماعى بر حرمت اعتقاد به تأثير افلاك خارج از صور سه گانه مذكور وجود ندارد. البته شيخ انصارى در جواز غير صور سه گانه نيز چنين اشكال كرده است كه: «از ظاهر برخى اخبار كه در آن آمده است: منجّم به منزله كاهن است و كاهن به منزله جادوگر و جادوگر به منزله كافر است، بر مى‌آيد كه غير از صورسه گانه مذكور را نيز در بر مى‌گيرد؛ زيرا آشكار است كه اين سه گروه از كافرترين كافرانند نه به منزله كافرانند». (٤٦)

ظاهر سخن شيخ انصارى اين است كه اعتقاد به تأثير حركات فلكى بر حوادث زمينى جايز نيست اگر چه اعتقاد به هيچ يك از سه وجه مذكور مستلزم كفر نباشد؛ زيرا صاحب چنين اعتقادى مشمول روايات تشبيه منجّم به كاهن است.

در پاسخ مى‌توان گفت: تشبيه منجّم به كاهن از جهت غيبگويى است نه صرف خبردهى از اقتضائات گردش ستارگان به استناد محاسبات. فرق ميان كاهن و اين گونه منجّم فقط آن است كه كاهنان اخبار خود را به جنّ نسبت مى‌دهند و منجمان به ستارگان و طالع. اين خبردهى اگر چه فى نفسه كفر نيست، ولى به منزله كهانت بوده و حرام است يا حداقل مشكوك است. بنابراين، روايت مذكور صرف اعتقاد به تأثير ستارگان مبتنى بر محاسبه را كه شبيه اخبار كاهنان نيست، در بر نمى‌گيرد.

بله، حكم قطعى به وقوع مقتضيات حركت ستارگان جايز نيست؛ زيرا در روايات از جهت اينكه با ضرورت تأثير دعا و توكل و صدقه منافات دارد و مستلزم بى نيازى از استعانت به خدا است از آن منع شده است.

صاحب جواهر نيز فقط اين صورت را از مورد نهى استثنا كرد كه اوضاع فلكى اماره‌اى باشد بر جريان عادى فعل خدا در اين عالم كه تغيير آن با صدقه و دعا ممكن است. (٤٧)

(٤٦) همان، ص٢٦.
(٤٧) جواهر الكلام، ج٢٢، ص١٠٦.