فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ١٣٠ - علاّمه حلّى (ره) و ريشههاى شكلگيرى مكتب سند در تفكر امامى حيدر حبّ اللّه
مختلف مردود مىسازد، مگر آنكه اصحاب بدان عمل كرده باشند. (١٧) به اين ترتيب كوششهاى علاّمه در مطالعات اصولى براى اَولويت بنديهاى سندى راهى براى شكلگيرى يك نظريه است، خصوصاً اين كه ما مىدانيم علاّمه، كتاب خلاصة الأقوال خود را كه به احوال رجال اختصاص دارد، بر مبناى تقسيم دو گانه راوى مورد اعتماد يا غير قابل اعتماد استوار كرده، و اين شبيه آن چيزى است كه ابن داوود حلّى ـ كه در عصر محقق مىزيسته است ـ در تقسيم بندى كتاب خود طبق ممدوحين و مذمومين (١٨) انجام داده است و به كارگيرى عناصر مدح و ذمّ و يا توثيق و تضعيف و يا اعتماد و عدم آن، بر جداسازى راويان دلالت دارد، در حالى كه تأليفات رجالى طوسى و نجاشى بر اهميت تأليفات و مصنفات تأكيد مىكرد، همان گونه كه به روشنى از مطالعه اين نوشتهها مشخص مىشود، بلكه اين مطلب ـ تأكيد برحجم تأليفات شيعه ـ انگيزه اصلى در تدوين برخى كتب همانند فهرست شيخ طوسى (١٩) بوده است.
در حالى كه كتابهاى الخلاصه و رجال ابن داوود به شخصيت و حالات خود راوى، از آن جهت كه ناقل روايت هستند، اهتمام و توجه بيشترى دارند. اما اين مطلب دليل محكمى نيست، بلكه شايد فقط به اين اشاره دارد كه ابن طاووس ـ استاد علاّمه و ابن داوود ـ اين شيوه را در ذهن شاگردان خود نهادينه كرده است و از مقدمه الخلاصه چنين برداشت مىشود كه موضوع سند، اَولويت اوّل را نزد علاّمه دارد، در حالى كه اين موضوع، اَولويت دوم را در فهرست شيخ طوسى به خود اختصاص داده است. علاّمه مىگويد:
(١٧) براى نمونه نگاه كنيد به: المعتبر في شرح المختصر، ج١، ص٤٦، ٦٧، ٦٨، ٨٧، ٩٤، ١٠١، ١٣٣، ٢٠٨، ٢١٠، ٢٢٧، ٢٤٥، ٢٦١، ٢٧٥،٢٨١،٢٨٩ـ ٢٩٠،٣٢٤،٣٥٤،٤٥٣ و نيز ج٢، ص٣٤،٧٥،١٣١،٣١٠،٣٩٩،٥٨٩،٦٦٧،٧٧٠ و... .
(١٨) ابن داوود، الرجال، ص ٢٥.
(١٩) شيخ طوسى، الفهرست، ص٢؛ و نگاه كنيد پيرامون تصنيفات رجالى قديم و مصنفات علامه در تأييد آنچه ما مىخواهيم به آنها برسيم به علامه تسترى، قاموس الرجال، ج١، ص٢٧ ـ ٢٩، ص ٣٧ ـ ٣٩.