فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٢٣ - ميراث زوجه از اموال غير منقول(١) آیة الله سيد محمود هاشمى شاهرودى
زنان از زمين خانهها هيچ ارث نمىبرند، ولى ساختمان و آجرها قيمت شده و يك هشتم يا يك چهارم قيمت آنها به آنان پرداخت مىشود. اين حكم از آن روست كه ممكن است زنان با شخص ديگرى ازدواج كرده و ميراث ورثه را بر آنان تباه سازند.
ظاهر روايت اختصاص به زمين خانه دارد و گرنه قيد «الدور» لغو و زايد است. شايد شيخ مفيد و ديگران با استناد به همين روايت حكم محروميت را مختص خانه دانستهاند نه باغها و زمينهاى كشاورزى. بنابراين استدلال آنان به اين روايت از باب مفهوم وصف يا لقب نيست كه برخى چنين پنداشته و آن را رد كردهاند.
٥ ـ كلينى از على بن ابراهيم، از پدرش، از محمد بن عيسى ـ در كافى: از يونس ـ از يحيى حلبى، از شعيب، از يزيد صائغ نقل كرده است كه از امام صادق(ع) پرسيد: آيا زنان از زمين ارث مىبرند؟ امام فرمود:
لا، ولكن يرثن قيمة البناء. قال: قلت: إنّ الناس لايرضون بذا. قال: إذا وليّنا فلم يرضوا ضربناهم بالسوط فإن لم يستقيموا ضربناهم بالسيف؛ (٤٣)
نه [از زمين ارث نمىبرند]، ولى از قيمت ساختمان ارث مىبرند. گفتم: مردم اين را نمىپسندند. امام فرمود: هرگاه ما ولايت داشتيم و نمىپسنديدند، آنان را با تازيانه مىزديم و اگر به راه نمىآمدند با شمشير آنان را مىزديم.
همانند اين روايت به طريق ديگرى باز از يزيد صائغ نقل شده و در آن آمده است:
النساء لايرثن من رباع الأرض شيئاً و لكن لهنّ قيمة الطوب و الخشب. قال: فقلت له: إنّ الناس لايأخذون بهذا... . (٤٤)
اين روايت نيز مانند روايت پيشين زراره و محمد بن مسلم در اختصاص حكم به رباع زمين ـ زمين مسكونى ـ نه مطلق زمين، ظهور دارد.
٦ ـ كلينى از على بن ابراهيم، از پدرش، از حسين بن محمد، از معلّى بن محمد، از
(٤٣) همان، ح٨؛ وسائل الشيعه، ج٢٦، ص٢٠٨.
(٤٤) وسائل الشيعه، ج٢٦، ص٢١٠.