در ميان محققان تاريخ علوم اسلامى، نظر مشهور اين است كه علم حديث و درايه ابتدا توسط ابى عمرو شهرزورى معروف به ابن صلاح (٦٤٣ هـ) در كتاب مشهورش پديدار گشت، كه بعدها اين كتاب به متنى تبديل شد كه منبع اصلى مجموعه بزرگى از مطالعات حديثى قرار گرفت. (٦٧) بدون شك مطالعات ديگرى قبل از قرن هفتم هجرى در مورد علم درايه يا دقيق‌تر بگوييم بعضى از ابواب و فروع علم درايه تدوين شده است؛ مانند كتاب اختلاف الحديث و مسائله كه توسط يونس بن عبدالرحمن (٢٠٨ هـ) تأليف گرديد، اما تأسيس علم حديث و درايه به صورت امروزى ـ چنان كه مشهور است ـ منسوب به ابن صلاح شهرزورى است. اما سيد حسن صدر (١٣٥٤ هـ) در كتاب خود، «تأسيس الشيعه» و ديگر تأليفاتش براين عقيده است كه حاكم نيشابورى (٤٠٥ هـ) اوّلين كسى است كه در علوم حديث دست به تأليف زد و سپس به اثبات شيعى بودن حاكم مى‌پردازد، و به اين ترتيب حاكم نيشابورى، اوّلين نگارنده شيعى در علوم درايه و حديث مى‌باشد. در مورد شيعه (٦٨) بودن حاكم نيشابورى سخنانى گفته شده است كه درصدد بيان آنها نيستيم. (٦٩) اما

(٦٧) ر.ك: حاجى خليفه، كشف الظنون عن أسامي الكتب و الفنون، ج٢، ص١١٦١ ـ ١١٦٣.
(٦٨) سيد حسن صدر، تأسيس الشيعة لعلوم الإسلام، ص ٢٩٤ و ٢٩٥؛ الشيعة و فنون الإسلام، ص٥٥، بلكه در آخرى حاكم را شيعه قرار داده به اتفاق شيعه و سنى .
(٦٩) عسقلانى در لسان الميزان، ج٣، ص٢٦٣ معتقد است كه حاكم شيعه است در حالى كه تصريح كرده بر اين كه اين مطلب شهرت دارد؛ ليكن از رافضى بودنش خوددارى مى‌كند و مرادش ظاهراً از تشيع وى، تشيّع به معناى عام كلمه است و محسن الأمين شرح حال او را در اعيان الشيعه ج٩، ص٣٩١، ذكركرده است و لكن در باب ورود به شرح وى روشن نكرده است كه وى شيعى است و البته ذهبى در تذكرة الحفّاظ به تفصيل با آن مخالفت كرده است.