فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ١١ - ميراث زوجه از اموال غير منقول(١) آیة الله سيد محمود هاشمى شاهرودى
هيچ ارث نمىبرد، چه از مورّث فرزندى داشته و چه نداشته باشد. ظاهر قول شيخ مفيد در مقنعه و سيد مرتضى در انتصار نيز همين است. (١٦)
اين سخن ابنِ ادريس كه گفته شيخ طوسى در كتاب استبصار از نظر خود در كتاب نهايه برگشته، درست نيست. عبارت شيخ طوسى در استبصار دلالت بر رجوع او از نظر قبلى خود ندارد. شيخ فقط روايتى را نقل كرده كه دلالت مىكند بر ارث زوجه و زوج از همه ما ترك يكديگر و به دنبال آن افزوده است:
اين روايت، با روايات پيشين تنافى ندارد؛ زيرا اوّلاً: مىتوان آن را حمل بر تقيه كرد؛ چون همه مذاهب ديگر در اين مسئله مخالف ما هستند و هيچ موافقى نداريم، در چنين مسئلهاى البته تقيه جايز خواهد بود. ثانياً: طبق روايات پيشين، زنان از همه ما ترك شوهر به استثناى خاك زمين قريهها و مزارع و منازل ارث مىبرند، پس اين خبر را به اخبار پيشين تخصيص مىزنيم. شيخ صدوق اين روايت را تأويل كرده و مىگويد: زنان اگر فرزند نداشته باشند از هيچ يك از اشياى مذكور ارث نمىبرند و اگر فرزند داشته باشند از همه چيز ارث مىبرند و به روايت ابن اذينه استناد كرده كه در آن آمده است: «في النساء إذا كان لهنّ ولد اُعطين من الرباع». (١٧)
اين سخن شيخ طوسى به معناى آن نيست كه وى ارث زوجه فرزند دار از زمين را قبول ندارد، بلكه اين تعبير او كه «شيخ صدوق روايت دال بر ارث زن از همه ما ترك شوهر را با حمل آن بر زن فرزند دار، تأويل كرده است»، اشاره به اين است كه صدوق نيز با اين تأويل، تعارض اين روايت را با روايات محروميت زن از ارث زمين، بر طرف كرده است. شاهد اين برداشت آن است كه خود شيخ طوسى نيز همين تأويل را در كتاب تهذيب برگزيده است. وى پس از نقل روايت ابن ابى يعفور كه دلالت بر ارث بردن زن از همه ما ترك شوهر دارد، مىگويد:
(١٦) السرائر، ج٣، ص٢٥٩.
(١٧) استبصار، ج٤، ص١٥٥.