فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٢٩ - ميراث زوجه از اموال غير منقول(١) آیة الله سيد محمود هاشمى شاهرودى
پس از عرضه سخنان فقها و روايات ابن باب، بحث را در دو جهت پى مىگيريم:
جهت نخست: در اصل محروميت زوجه از ارث عقار (اموال غير منقول).
جهت دوم: در جزئيات و تفصيلاتى كه برخى از اقوال بر فرض ثبوت محروميت، بدان پرداختهاند.
جهت نخست
دانستيم كه در اين مسأله، اجماع تعبدى براصل محروميت زن از ارث عقار وجود ندارد، بنابراين، دليل و مستند مهم براى محروميت همان روايات متعددى است كه نقل كرديم و در ميان آنها روايات صحيحى وجود دارد كه ظاهر آنها بر ممنوعيت زوجه از ارث عين و قيمت زمين و از ارث عين ساختمان و ابزار و آلات آن، دلالت دارد. فقها اين روايات را مخصّص يا مقيّد ظاهر آيات قرآن و روايات فراوانى قرار دادهاند كه ظهور در ارث بردن زوجه از همه تركه دارد.
ملاحظاتى در باره روايات محروميت:
ملاحظه نخست: روايات محروميت زوجه از عقار، همگى از دو امام باقر و صادق (ع) صادر شده است به استثناى يك روايت كه محمد بن سنان از امام رضا (ع) در باره علت اين حكم نقل كرده است.
اما در رواياتى كه از اميرالمؤمنين (ع) و ديگر ائمه تا زمان صادقين (ع) و ائمه پس از آن دو نقل شده است ـ به استثناى روايت محمد بن سنان از امام رضا (ع) ـ هيچ اثرى از اين حكم ديده نمىشود. با آنكه در باره مسايل ميراث، روايات و احكام بسيارى از اميرالمؤمنين (ع) صادر شده بود، چون اين مسايل به شدت مورد ابتلاى مسلمانان بوده و قرآن كريم نيز به طرح اين مسايل پرداخته بود، بلكه قرآن نظام ارث جديدى را بر خلاف آنچه در جاهليت رايج بود، تأسيس كرد. در زمان جاهليت به زنان، بلكه به خويشاوندان ارث نمىدادند، ارث فقط براى زورمندان بستگان پدرى بود. اسلام نظام عادلانهاى براى