فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٢٧ - ميراث زوجه از اموال غير منقول(١) آیة الله سيد محمود هاشمى شاهرودى
ابتدائاً در باره ارث زوج از عقار زوجهاش سؤال شده، اما روايت در اصل مربوط به ارث زوجه است. سائل، محروميت زوجه از ارث عقار زوج را مسلّم مىپنداشته و لذا سؤال خود در باره ارث زوج از عقار زوجه را با قياس بر عدم ارث زوجه از عقار زوج تنظيم كرد و پرسيد: آيا زوج از زمين ارث مىبرد يا او نيز همانند زوجه از زمين ارث نمىبرد، چون اين دو به يك منزله هستند؟ در جواب امام تصريح شده كه زن و شوهر به يك منزله هستند و هريك از همه ما ترك ديگرى ارث مىبرد.
بنابراين، روايت صريح است در ارث بردن زوجه از عقار شوهر و دلالت آن بر اين حكم براساس عموم يا اطلاق نيست تا تقييد آن به روايات محروميت، ممكن باشد؛ بلكه اين روايت در همان موضوع روايات محروميت وارد شده و بنابراين، معارض با آنهاست.
البته ظهور اين روايت در ارث بردن زوجه از عين خانه و زمين نه از قيمت آنها صريح نيست، بنابراين، هرگاه از برخى روايات حرمان، مدّعاى سيد مرتضى استفاده شود، جمع ميان اين روايت و آن روايات با تقييد اين روايت به قيمت، ممكن خواهد بود.
٢ ـ شيخ صدوق از ابن ابى عمير، از ابن اذينه نقل كرده است:
في النساء إذا كان لهنّ ولد أعطين من الرباع؛ (٥٣)
به زنانى كه فرزند داشته باشند، از رباع داده مىشود.
شيخ طوسى نيز اين روايت را با اسناد صحيح خود به محمد بن احمد بن يحيى، از يعقوب بن يزيد، از ابن ابى عمير، از ابن اذينه نقل كرده است. (٥٤)
اين روايت نيز صريح است در اين كه زوجه اگر فرزندى داشته باشد، از رباع ارث مىبرد. اگر دلالت منطوق آن تمام باشد، مفهوم آن نيز دلالت بر عدم ارث زن بى فرزند از رباع دارد. از اين رو اين حديث را از ادله محروميت نيز برشمردهاند و چون در ارث بردن از رباع ميان زن فرزنددار و بى فرزند تفصيل داده است، اخص از روايات مطلق محروميت است.
(٥٣) الفقيه من لايحضره الفقيه، ج٤، ص٣٤٩.
(٥٤) استبصار، ج٤، ص١٥٥.