فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ١٥ - ميراث زوجه از اموال غير منقول(١) آیة الله سيد محمود هاشمى شاهرودى
عبدالملك از امام صادق(ع) روايت كردهاند:
سألته عن الرجل هل يرث من دار امرأته شيئاً أو أرضها من التربة شيئاً أو يكون هو بمنزلة المرأة فلايرث من ذلك شيئاً؟ قال: يرثها و ترثه من كلّ شيء ترك و تركت، آيا مرد از خانه همسرش يا از زمين او ارث مىبرد، يا شوهر نيز مانند زن از اينها هيچ ارث نمىبرد؟ امام(ع) فرمود: مرد و زن از همه ما ترك همديگر ارث مىبرند.
بنابراين، ادعاى تحقق اجماع قبل و بعد از ابن جنيد بر محروميت زوجه از ارث زمين، خالى از اشكال نيست. بلكه در كتاب دعائم الاسلام ادعا شده كه اجماع امت و ائمه بر قول ابن جنيد است. وى مىگويد:«از اهل بيت(ع) مسايل مجملى در باب ارث روايت شده است و نديدم كسى آنها را تفسير كند، بسيارى از مردم به سبب اين روايات به شبهه افتادهاند. ما در اينجا معانى اين روايات را توضيح مىدهيم تا مراد آنها معلوم گردد. اگر چه در اين كتاب بناى گشودن نكات دشوار و توضيح مشكلات و مسايل اختلافى را نداريم، ولى از آنجا كه ظاهر اين مسايل مخالف كتاب و سنت و اجماع امت و ائمه است و موجب ايجاد شبهه در بسيارى از هم مسلكان و طعن مخالفان شده است، توضيح اين مسايل را لازم ديديم. از جمله اين مسايل، رواياتى است كه در باره حبوه آمده است... يكى ديگر از اين مسايل رواياتى است كه از امام باقر(ع) و امام صادق(ع) روايت شده كه زنان از زمين هيچ ارث نمىبرند و فقط از قيمت مصالح ساختمانى ارث مىبرند. اين روايات اگر بر ظاهرشان حمل شوند، مخالف قرآن و سنت و اجماع ائمه و امت مىباشند. مراد از «ارض» در اين روايات، اراضى مفتوح عنوة است كه به منظور تقويت مجاهدان مسلمان در مقابل كافران، ميراث آنها فقط به مردان مىرسد، يا مراد از «ارض» در روايات مذكور، زمينهاى اوقاف است كه زنان در آنها بهرهاى ندارند و فقط در قيمت ابزار و مصالح آنها با مردان شريكند. اما زمينهايى كه در ملك مورّث