عليه قصّته، فقال له أبوجعفر عليه السّلام: مخرجك من كتاب اللّه‌ عزّو جلّ (فمن جاءه موعظة من ربه فانتهى فله ما سلف و أمرة إلى اللّه‌)، والموعظة التوبة؛ مردى ربا خوار از اهل خراسان كه در اثر ربا خوارى اموال زيادى گرد آورى كرده بود، بر امام باقر (ع) وارد شد. او قبل از آن از فقها در مورد وظيفه‌اش سؤال كرده بود و آنها در پاسخ گفته بودند چيزى از تو قبول نمى‌شود تا اين كه اموال را به صاحبانشان برگردانى. اما وقتى نزد امام باقر (ع) آمد و ماجراى خود را تعريف كرد، امام فرمود: اين آيه از قرآن نجاتبخش توست: {فمن جاءه موعظة من ربّه فانتهى فله ما سلف و أمره الى اللّه‌} . موعظه، همان توبه است. (١)

ممكن است اين روايت ـ به قرينه صحيحه احمد بن محمد بن عيسى كه در آن اشاره شده ملاك حليت، جهل به حرمت است ـ بر صورت جهل به حكم حمل شود.

د) در صحيحه حلبى از امام صادق (ع) نقل شده است: «هر گاه مردم از روى جهل، ربا گرفته باشند، آن گاه توبه كنند، در صورتى كه توبه آنان واقعى باشد، قبول خواهد شد.»

امام در ادامه فرمود:

لو أنّ رجلاً و ورث من أبيه مالاً وقد عرف أنّ في ذلك المال ربا و لكن قد اختلط في التجارة بغيره من الحلال، كان حلالاً طيباً فليأكل، و إن عرف منه شيئاً أنّه ربا فليأخذ رأس ماله وليرد الربا. و أيّما رجل أفاد كثيراً قد أكثر فيه من الربا فجهل ذلك ثمّ عرفه بعد فأراد أن ينزعه فيما مضى، فله، و يدعه فيما يستأنف؛ اگر مردى از پدرش مالى را به ارث ببرد و بداند كه در آن مال، ربا وجود دارد اما در حين تجارت با اموال حلالش مخلوط شده، آنچه به او به ارث رسيده حلال و پاك است و مى‌تواند از آن استفاده كند؛ اما اگر بداند كه مقدار مشخصى از ميراث، رباست، بايستى آن را برگرداند و اصل سرمايه‌اش را بگيرد. هركس مال فراوانى را كه مقدار زيادى از آن از طريق ربا تهيه شده است، به دست آورد، و نداند كه مقدارى از آن ربا است ولى بعدها آگاه شود و بخواهد دست از اين كار بكشد، آنچه را در گذشته به دست آورده، از آن اوست و در معاملات جديدش بايد از آن كار دست بكشد. (٢)

(١) همان، ج٨.
(٢) كافى، ج٥، ص١٤٥، ح٤.