فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ١٩ - وضو در پرتو كتاب و سنّت
و مررت ببكرٍ و عمرواً» كه كلمه «عمرواً» بر «زيداً» عطف شده باشد.
ابن حزم گفته است:
عطف كلمه «أرجلكم» بر كلمه «وجوهكم» جايز نيست؛ زيرا درست نيست كه بين «معطوف» و «معطوفٌ عليه» يك جمله استينافى قرار گيرد (١) .
ابوحيان گفته است:
صحت اين اعتقاد كه قرائت نصب در «أرجلكم» به دليل عطف بودن آن بر «وجوهكم» است، بعيد مىنمايد؛ زيرا در اين صورت بين دو كلمه كه به هم عطف شدهاند، جملهاى انشايى (يعنى وامسحوا برؤوسكم) فاصله مىافتد. (٢)
شيخ حلبى در تفسير آيه وضو گفته است:
نصب كلمه «أرجلكم» بنابر عطف شدن آن بر محلّ است و جرّ آن بنابر عطف شدن آن بر لفظ و نصب آن بنابر عطف شدن بر كلمه «وجوهكم» جايز نيست؛ زيرا در اين صورت بين «معطوف» و «معطوفٌ عليه» جملهاى بيگانه كه «وامسحوا برؤوسكم» باشد، فاصله مىافتد؛ در حالى كه اصل اين است كه بين آن دو حتى يك كلمه فاصله نيندازد، چه رسد به يك جمله. و در كلمات عرب فصيح شنيده نشده كسى بگويد: «ضربت زيداً و مررت ببكر و عمرواً» كه عمرواً بر زيداً عطف شده باشد. (٣)
شيخ سندى گفته است:
توجيه قرائت نصب كلمه «أرجلكم» به عطف بودن آن بر محل كلمه «رؤوسكم» به صواب نزديك تر است؛ زيرا عطف به محل، شايع است. همچنين در اين توجيه مشكل فاصله افتادن بين معطوف و معطوفٌ عليه با يك جمله بيگانه وجود ندارد. بنابراين ظهور قرآن در مسح است. (٤)
سخنان ديگرى هم از اديبان و مفسّران وجود دارد كه تصريح مىكند قرائت نصب و برداشت وجوب شستن پاها از آيه، متوقف بر اين است كه مرتكب نقض يك قاعده نحوى شويم و ميان معطوف و معطوفٌ عليه با يك جمله بيگانه فاصله بيندازيم.
(١) المحلى، ج٢، ص٥٦.
(٢) تفسير النهر الماد، ج١، ص٥٥٨.
(٣) غنية المتملي فى شرح منية المصلي معروف به الحلبى الكبير، ص١٦.
(٤) شرح سنن ابن ماجه، ج١، ص٨٨.