تلاش پرشور و خردمندانه دين ورزان براى دست يابى به راه و رسم عبوديت در دو گنجينه تاريخى بازمانده از دين حق، يكى از زيباترين جلوه‌هاى بندگى در عصر غيبت مى‌باشد، و اين تنها راهى است كه رهپويان را همسفر با قرآن و عترت به منزلگه كوثر خواهد رساند و آنان را همنشين صاحب حوض و ساقى آن قرار خواهد داد. (١)

فقه براى تمامى دوران

بى ترديد امروزه احكام و تكاليف برگرفته از كتاب و سنّت متوجه انسان معاصر مى‌باشد، و همچون هنگام صدور، آدميان را مخاطب خويش قرار مى‌دهد. بخشى از اين مقررات و قوانين در قالب قضاياى حقيقيه نازل گشته است، كه هم رو به سوى حاضران مجلس خطاب دارد، و هم متوجه غايبان و بلكه معدومانى كه در آينده پا به عرصه وجود خواهند نهاد، مى‌گردد.

بخش ديگرى از مقررات الهى در قالب خطاب صادر شده است. اين قسم نيز شامل انسان امروز مى‌گردد، زيرا هيچ منع عقلى و عقلايى وجود ندارد كه متكلم قصد تفهيم مخاطبانى را نمايد كه بعدها از كلام او آگاه خواهند شد، چنان كه ما در مكاتبات خطابى، بى هيچ دغدغه‌اى، مخاطب خويش را كه با فاصله زمانى از هنگام كتابت برآن آگاه مى‌شود، مورد خطاب قرار مى‌دهيم، و با او سخن مى‌گوييم.

پس در صورتى كه فاصله زمانى ميان تكلم و قصد تفهيم مخاطب از نظر عقل و عرف ممكن باشد، مقدار اين فاصله تأثيرى در امكان آن نخواهد داشت. از اين رو خطاب‌هاى قرآن و سنّت به راحتّى رو به سوى تمامى انسان‌ها تا هنگامه رستاخيز خواهد داشت، و قرآن و كلمات معصومان عليهم السلام با آنان، سخن خواهد گفت. البته برخى همچون محقق قمى بر خلاف ساير فقيهان و اصوليان، ظواهر كتاب و سنّت را نسبت به غير مشافهين مجلس خطاب معتبر و حجت نمى‌دانند و پيام دين را با مقدمات ديگرى از كتاب و سنّت اخذ

(١) اشاره به بخش پايانى حديث شريف ثقلين:«... و لن يفترقا حتّى يردا علىّ الحوض».