فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ١٢١ - موارد وجوب زكات در اسلام مهدى نظرى
ب) ديدگاه فقيهان اهل سنّت
اگر چه ديدگاه فقهاى اهل سنّت در خصوص موارد وجوب زكات، يكسان نيست، لكن اكثر آنان زكات را در بيشتر از اشياى نه گانه واجب دانستهاند. جزيرى در
زكات در پنج نوع از اشيا واجب است: اوّل، در چهار پايان كه عبارتند از شتر، گاو و گوسفند... و در غير اين حيواناتى كه نام برديم، زكات نيست؛ بنابراين در اسب، قاطر، الاغ، يوز، سگ تربيت شده و مانند اينها زكات نيست، مگر آنكه براى تجارت باشد. دوم، طلا و نقره؛ گر چه مسكوك هم نباشد. سوم، كالاهاى تجارتى. چهارم، معدن و گنج. پنجم، زراعت و ميوهها و در غير اين پنج نوع زكاتى نيست. (١)
در عين حال گفته شده است كه عدهاى مانند حسن بصرى، ابن سيرين، حسن بن صالح بن حى، ابن ابى ليلى و احمد بن حنبل در يكى از دو روايتش زكات را منحصر در اشياى نه گانه دانستهاند. (٢)
برخى از علماى معاصر اهل سنّت (٣) نيز تلاش كردهاند متعلّقات زكات را با نيازها و مقتضيات زمان انطباق دهند و از اين رو تعيين موارد وجوب آن را از اختيارات حاكم اسلامى دانستهاند و در بسيارى از منابع ثروت امروزى از قبيل املاك و مستغلات، وسايل نقليه، حقوق كارگران و كارمندان و درآمد شغلهاى مختلف و... پرداخت زكات را واجب دانستهاند. (٤)
در خصوص اسكناس و سكّههاى رايج نيز جمهور فقها (فقهاى حنفى، مالكى و شافعى) زكات را در آن واجب مىدانند، ولى پيروان مذهب حنبلى، زكات را در آن واجب ندانستهاند، جز آنكه عملاً به طلا و نقره تبديل شود. (٥)
(١) ج١، ص٥٩٦.
(٢) علامه حلى، المعتبر، كتاب الزكاة.
(٣) قرضاوي، يوسف، فقه الزکاة، ج١، ص ٢٠٣، ٢٣٠.
(٤) فقه الزكاة، ج١، ص٢٠٣،٢٣٠.
(٥) الفقه الاسلامى و ادلّته، ج٢، ص٧٧٢.