چنان كه ملاحظه مى‌شود، ائمه عليهم السلام در اين روايات، زكات را فقط در نه چيز واجب دانسته‌اند و ساير موارد را به صراحت رد كرده‌اند، لكن بسيارى از احاديث اين دسته (روايات دسته دوم)، از جهت سند، به دليل ارسال و يا مجهول بودن راوى، ضعيف است.

نكته‌اى ديگر كه در خصوص اين دسته از روايات جلب توجه مى‌كند، آن است كه هيچ يك از اين روايات در كتاب كافى نيامده، بلكه بيشتر آنها را شيخ طوسى در كتب خود نقل كرده است. دليل اين مطلب، چنان كه قبلاً احتمال داديم، آن است كه چون مرحوم كلينى به انحصار زكات در موارد نه گانه اعتقاد نداشته، از آوردن آنها خوددارى كرده است.

روايات دسته سوم:

رواياتى كه ظاهراً بر وجوب زكات در غير از موارد نه گانه دلالت دارد، لكن بيشتر فقها آنها را بر استحباب يا تقيّه حمل كرده‌اند. روايات باب ٩، ١٣، ١٦ و روايت چهارم از باب ١١ و همچنين روايت دوم از باب ١٧ از ابواب «ما تحب فيه الزكاة و ما تستحبّ» فيه كتاب وسائل الشيعه (مجموعاً حدود ٢٨ روايت) از اين نمونه است كه در اينجا به بررسى پاره‌اى از آنها مى‌پردازيم.

١. خبر محمد بن مسلم:

سألته عن الحبوب ما يزكّى منها، قال (ع): البرّ و الشعير و الذّرة و الدخن و الارز و السلت و العدس و السمسم كل هذا يزكى و أشباهه (١)

محمد بن مسلم گويد از امام (ع) سؤال كردم به چه حبوباتى زكات تعلّق مى‌گيرد؟ فرمودند: گندم، جو، ذرّت، ارزن، برنج، جو پوست كنده، عدس و كنجد، به همه اينها و مانند آن زكات تعلّق مى‌گيرد.

سند اين روايت صحيح است و دلالت آن بر وجوب زكات در حبوباتى مثل برنج، عدس، كنجد و... كه خارج از موارد نه گانه است، آشكار است؛ زيرا اين حبوبات در كنار غلات چهار گانه آمده، از اين رو حمل برخى بر وجوب و حمل ساير موارد بر استحباب، بسيار بعيد است.

(١) همان، ج٦، ص٤٠.