نيز با توجه به اينكه صاحب جواهر و بسيارى ديگر، مشتق را حقيقت در متلبّس فعلى مى‌دانند؛ هم چنين با توجه به اينكه وجود و عدم حكم دائر مدار وجود و عدم موضوع است؛ دراين زمان كه مسافت هشت فرسخ، يك روز را پوشش نمى‌دهد، موضوع هشت فرسخ را منتفى شده دانسته و دست از حكم قصر در هشت فرسخ بر مى‌داشتند. به عبارت ديگر در آن زمان، هشت فرسخ مصداق مسافت يك روز بود، از اين رو حمل روايات «روز» بر هشت فرسخ، درست بود، ولى امروزه كه آن مصداق جاى خود را به مصاديق ديگر داده است، چنين حملى ممكن نيست.

هم چنين، استناد به روايات هشت فرسخ در امروز كه جايى براى آن جمع و حمل تقريبى و تحقيقى باقى نمانده، به منزله دست بر داشتن از همه روايات صحيحه و معتبره «روز» است كه اجماع و اتفاق عمل همه گذشتگان بر آن بوده است. نظريه هشت فرسخ، ناظر به روايات روز و ناشى از جمع ميان روايات بوده است و روايات «روز» حتّى نزد كسانى كه ميان اين روايات و روايات هشت فرسخ، جمع كرده‌اند، اجماعى بوده است. بنابر اين نظريه هشت فرسخ به تنهايى، در اين زمان ـ كه هيچ تناسبى ميان «روز» و «هشت فرسخ» به گونه‌اى كه بتوان ميان آن دو را جمع كرد و به يكديگر مرتبط ساخت، وجود ندارد ـ نه تنها خلاف مشهور بلكه مخالف اجماع و سبب كنار زدن روايات فراوان «روز» مى‌شود. چنان كه دراين زمان با توجه به عدم تناسب و تعادل ميان هشت فرسخ و صد فرسخ كه مسير يك روز امروزه است، نمى‌توان ديدگاه تخيير را پذيرفت؛ زيرا دو طرف تخيير بايد داراى تناسب باشد. از آن جا كه موضوع تخيير در اين روزگار منتفى شده است، كسانى كه در آن زمان داراى اين ديدگاه بوده‌اند، در اين زمان نمى‌توانند به اين ديدگاه معتقد باشند.

بررسى روايات

براساس آنچه گذشت، دلالت و مفاد روايات در اين باره روشن بوده و نيازى به تطويل نيست و فقط به نكاتى در اين روايات اشاره مى‌كنيم: