«اگر مسافت چهار فرسخ بوده و مسافر قصد بازگشت در همان روز را داشته باشد، قصر در نماز و روزه بر او واجب مى‌گردد. ديدگاه بيشتر اصحاب چنين است. شيخ طوسى در اين مساله دو ديدگاه دارد: يكى همان كه گفتيم، و ديگرى تخيير ميان قصر و اتمام كه در تهذيب مطرح شده است.

دليل ما : وقتى مسافر قصد برگشت داشته باشد، تمام روز خود را با رفت و برگشت اشغال كرده و مانند مسافر هشت فرسخ مى‌شود. روايات نيز همين معنا را تأييد مى‌كنند، از جمله در روايت معاوية بن وهب آمده است: «بريد ذاهباً و بريد جائياً؛ يك پيك در حال رفتن و يك پيك در حال بازگشت» محمد بن مسلم نيز روايت كرده كه از امام (ع) در باره حدّ قصر پرسيدم، فرمود: «يك پيك» عرضى كردم: يك پيك؟ فرمود: «إذا ذهب بريداً و رجع بريداً فقد شغل يومه؛ هنگامى كه يك پيك برود و يك پيك برگردد، روز خود را اشغال كرده است».

اگر قصد بازگشت در همان روز را نداشته باشد، ابن بابويه گفته: در قصر نماز و انجام روزه مخير است، شيخ مفيد نيز همين ديدگاه را دارد. شيخ طوسى گفته: تنها در نماز مخير است، نه در روزه. سيد مرتضى از قصر نماز و روزه هر دو منع كرده است. (١)

در كتاب جواهر كه جامع اقوال و ادلّه تا زمان خود بوده، آمده است:

مسافت قصرِ نماز نزد ما و اوزاعى، مسير يك روز تمام مانند روز روزه (از طلوع فجر تا مغرب) است. در صحيحه زراره و محمد بن مسلم از امام باقر(ع) آمده است:

«قد سافر رسول اللّه (ص) إلى ذي خشب و هى مسيرة يوم من المدينة»؛ رسول خدا(ص) به «ذى خشب» مسافرت كرد و آن مسير يك روز از مدينه است. در روايت بجلى از امام صادق (ع) آمده است:

از حضرت پرسيدم: كمترين مسافتى كه در آن نماز قصر مى‌شود چه مقدار است؟ فرمود: «جرت السنّة ببياض يوم؛ در سنت، روشنايى يك روز، معمول شده است». گفتم: روشنايى يك روز مختلف است، كسى در روز پانزده فرسخ مى‌رود و ديگرى چهار يا پنج فرسخ، حضرت فرمود: «إنّه ليس إلى ذلك ينظر أما رأيتَ سير هذه الأثقال بين مكة و المدينة - ثم اومأ بيده ـ أربعة و عشرين ميلاً يكون ثمانية فراسخ، به اين اختلاف سير نگاه نمى‌شود، آيا سير قافله‌هاى سنگين بين مكه و مدينه را نمى‌بينى ـ و به دست خود به آن سو اشاره فرمود ـ بيست و چهار ميل كه هشت فرسخ مى‌شود».

(١) المعتبر في شرح المختصر، ج٢، کتاب الصلاة، ص٤٦٧؛ منتهي المطلب، ج١، کتاب صلوة المسافر، ص٣٩٠، چاپ سنگي؛ تذکرة الفقهاء، ج٤، صلاة السفر، ص٣٧٢ و ٣٧٣.