در قرآن كريم با اينكه پرداخت زكات به عنوان يك واجب مالى در آيات متعددى مورد تأكيد قرار گرفته، لكن به طور مشخص موارد وجوب آن معيّن نشده است؛ اگر چه برخى (١) با استناد به عموم آياتى از قبيل {خذ من أموالهم صدقه} (٢) و {انفقوا من طيّبات ما كسبتم و ممّا أخرجنا لكم من الارض} (٣) موارد وجوب زكات را قابل توسعه به اموال مختلف دانسته‌اند. به منظور روشن شدن مطلب، دلالت آيات فوق را مورد بررسى قرار مى‌دهيم.

١. {خُذ مِن أموالهم صدقةً تطهّرهم و تزكّيهم بها} .

در اين آيه شريفه، خداوند متعال به پيامبر (ص) دستور مى‌دهد، قسمتى از اموال مسلمانان را به عنوان زكات بگيرد. حال با عنايت به اينكه كلمه «اموال» به صيغه جمع آمده و به ضمير «هم» اضافه شده، بنابر اصطلاح اصوليان، مفيد عموم است و انواع مختلف اموال را شامل مى‌شود. بنابراين ظاهر و عموم آيه دلالت دارد بر اينكه زكات به همه اموال تعلّق مى‌گيرد، نه مال خاصى.

شيخ طوسى در تفسير تبيان (٤) در باره اين آيه مى‌نويسد:

{خُذ مِن أموالهم} دلالت دارد بر اينكه گرفتن زكات بايد از اموال مختلف باشد؛ زيرا «اموال» جمع مال است، ولى اگر مى‌گفت «خُذ مِن مالهم»، وجوب گرفتن زكات از يك جنس استفاده مى‌شد.

با استناد به عموم اين آيه، گفته شده است درست است خداوند در اين آيه به پيامبر (ص) دستور مى‌دهد از اموال مختلف زكات بگيرد، لكن در مقام بيان همه خصوصيات، جزئيات و مقادير زكات نيست؛ از اين رو بر طبق آيه {وأنزلنا إليك الذكر}

(١) محمد تقى جعفرى، رسائل فقهى، ج١، ص٦٦؛ يوسف قرضاوى، فقه الزكاة، ج١، ص١٢٤.
(٢) توبه/١٠٣.
(٣) بقره/٢٦٧.
(٤) ج٥، ص٢٩٢.