فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ١٢٣ - موارد وجوب زكات در اسلام مهدى نظرى

{ لِتبيّن للنّاس ما نزل إليهم} (١) و مانندآن، بايد در خصوص موارد وجوب زكات و جزئيات آن، به سنّت پيامبر (ص) مراجعه كرد و چنان كه در بسيارى از روايات آمده، پيامبر (ص) زكات را در نه چيز قرار داد و ساير موارد را بخشيد. مرحوم كلينى در كافي (٢) به سند خود از عبداللّه‌ بن سنان روايت كرده است كه امام صادق (ع) فرمود:

وقتى آيه زكات {خُذ مِن أموالهم صدقة...} نازل شد، پيامبر (ص) به منادى دستور داد كه اعلام كند خداوند متعال بر شما زكات را واجب كرد؛ همان گونه كه نماز را واجب كرده است. پس خداوند زكات را در طلا، نقره، شتر، گاو، گوسفند، گندم، جو، خرما و كشمش واجب كرد. پيامبر(ص) غير از اين موارد را بخشيد.

به اين استدلال، چنين پاسخ داده شده است:

رواياتى كه موارد وجوب زكات را منحصر در موارد نه گانه مى‌داند، با روايات فراوان ديگر متعارض است؛ بنابراين عموم آياتى كه دلالت بر اخراج زكات از اموال دارد، قابل تمسّك خواهد بود. (٣)

عده‌اى نيز گفته‌اند:

زكات اشياى نه گانه احتمالاً يك حكم حكومتى و موقّتى بوده كه پيامبر (ص) با توجه به شرايط و مقتضيات عصر خود به آن دستور داده است. بنابراين به عنوان يك حكم دائمى نمى‌تواند مخصّص عموم آيه شريفه باشد. (٤)

٢. {يا أيّها الذين آمنوا أنفقوا من طيّبات ما كسبتم و ممّا أخرجنالكم مِنَ الارض} . (٥)

برخى از مفسران اهل سنّت معتقدند كه منظور از انفاق در اين آيه شريفه، زكات واجب است؛ از اين رو به عموم آن در خصوص وجوب زكات مال التجاره و همه محصولاتى كه از زمين مى‌رويد، استناد كرده‌اند.

جصاص در احكام القرآن (٦) گويد: «از عده‌اى از پيشينيان، مثل حسن و مجاهد روايت شده