مطالب ياد شده دليل روشنى است بر اينكه اگر اين فقيهان در زمان ما كه شاغليت هشت فرسخ از بين رفته، زندگى مى‌كردند، قطعاً به جاى مسافت هشت فرسخ، مسافت بيشترى را كه يك روز اشغال كند مثلاً صد فرسخ را تعيين مى‌كردند. علاوه بر اين، مفاد سخن ايشان فراتر از مدّعاى ماست، زيرا ما مى‌گوييم: مفاد روايات، ميزان بودن مقدار مسافت يك روز است گر چه در بيش از يك روز پيموده شود ـ البته به شرطى كه ده روز در يك نقطه اقامت نداشته باشد ـ ولى مفاد سخن ايشان خصوصيّت داشتن پيمودن مسافت در يك روز و اشغال آن روز با پيمودن آن مسافت است.

ديدگاه متأخران

محقق و علامه، به صراحت پذيرفته‌اند كه ملاك كلّى قصر نماز، مسافت يك روز راه است و هشت فرسخ، مصداق آن مى‌باشد. اين ديدگاه در مدارك و ذخيره و معتبر و منتهى و تذكره مشاهده مى‌گردد و بر آن ادعاى اجماع شده است. اگر چه ابتدا هشت فرسخ را ذكر كرده‌اند ولى استدلال ايشان بر محور مسافت روز قرار گرفته است.

مثلاً در معتبر آمده است:

اوّلين شرط قصر، مسافت است و آن بيست و چهار ميل (هشت فرسخ) است كه در يك روز تمام پيموده مى‌شود. اين رأى همه علماى ما و مطابق يكى از دو روايت نقل شده از ابن عباس است. اوزاعى گفته است: همه علما اين ديدگاه را پذيرفته‌اند، و شافعى و احمد گفته‌اند: مسافت قصرِ نماز چهل و هشت ميل هاشمى است كه در دو روز متوسط پيموده مى‌شود. مالك همين ديدگاه را پذيرفته است... ابو حنيفه مسير سه روز را ملاك دانسته است.

دليل ما: مسير يك روز، سفر ناميده مى‌شود و در سفر نماز شكسته مى‌شود... نيز به سبب آن كه اگر قصر در مسير يك روز ثابت نباشد، در مسير بيشتر از آن هم ثابت نخواهد بود؛ زيرا رنج سفر با استراحت شبانه برطرف مى‌شود. فضل بن شاذان از امام رضا(ع) روايت كرده:

«إنّما وجب التقصير فى ثمانية فراسخ لاأقلّ ولا أكثر من ذلك لأن ثمانية فراسخ مسير يوم للعامّة و القوافل و الأثقال، فوجب التقصير فى مسير يوم و لو لم يجب فى مسير يوم لما وجب فى مسير سنة لأنّ كلّ يوم يكون بعد هذا اليوم فهو نظير هذا اليوم فلو لم