١. در خبر صحيح بجلى آمده است (١): «جرت السنة ببياض يوم؛ سنّت بر روشنايى روز جارى شده است». اين بيان صراحت دارد كه سنّت جارى در باب قصر نماز، مسافت يك روز است. مى‌دانيم كه سنّت، عمل و روشى است كه براى عمل مكلفان تا روز قيامت، تشريع شده است. بنابر اين اگر هشت فرسخ ملاك قصر نماز بوده است، معنى نداشت كه امام (ع) بفرمايد: «جرت السنّه ببياض يوم» و راوى هم از اختلاف مصاديق آن سؤال كند و حضرت در تعيين مصداق به حركت كاروانهايى كه بين مكّه و مدينه سير مى‌كنند اشاره نمايد.

اشار: حضرت به حركت كاروانهاى ميان مكه و مدينه، اشاره به يك امر واقعى بود براى تعيين مصداق سير در يك روز با وسايل نقليه آن روزگار.

٢. صحيح (٢) فضل بن شاذان كه آن را به نقل از كتاب معتبر آورديم و صريح در اين است كه ملاك، مسير يك روز است، و به علت آنكه در آن روزگار به طور متوسط در يك روز هشت فرسخ راه پيموده مى‌شد، هشت فرسخ مصداق مسير يك روز گشته است. در اين حديث، تعليل شده كه چون هشت فرسخ، مصداق طى مسافت در يك روز است، ملاك قصر نماز قرار داده شده و به حكم قاعده «التعليل يعمّم و يخصّص» شامل همه مصاديق متوسط طى مسافت در مسير يك روز خواهد در هر زمان خواهد شد. (٣)

(١)تهذيب الاحکام، ج٤، باب حکم المسافر والمريض في الصيام، ص ٢٢٢، حديث ٦٤٩.
(٢)اين خبر در كتاب معتبر، صحيح است ؛ زيرا محقّق در مقدمه معتبر تصريح كرده كه عين كتب اصحاب را انتخاب و از آنها بلا واسطه نقل مى‌كند كه يكى از آنها كتاب فضل است. گذشته از آنكه اين روايت به سند فقيه و علل و عيون هم معتبر بوده و مامقانى آن را صحيح دانسته و صاحب جواهر آن را به حَسَن تعبير كرده است.
(٣) مثلاً اگر به بيمار مى‌گويند: انار نخور چون ترش است» از اين كلام مى‌فهميم ملاك ترشى است نه خصوص انار، پس معلوم مى‌شود هر چه ترش باشد، نبايد بخورد و انارى اگر ترش نبود، اشكال ندارد. حال اگر طبيبى گفت: انار نخور، و در جاى ديگر گفت: ترشى نخور و درجاى ديگر گفت: اين كه گفتم انار نخور به خاطر آن است كه ترش است، روشن است كه ترشى اصل است و انار از باب يك نمونه و مصداق است. روايات باب از اين قبيل است و مجموعاً بر چهار دسته تقسيم مى‌شود: