فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ١٧٢ - نگاه فقهى ملااحمد نراقى به اسراف محمد رحمانى

اصطلاحى اسراف تجاوز ازحدّى است كه عقلا و خرد مندان تقبيح مى‌كنند و شاهد آن، كلام برخى از بزرگان؛ از جمله محقق اردبيلى بود:

اسراف عبارت است از: هزينه مال در مواردى كه عقلا آن را قبيح مى‌دانند يا آنچه هزينه‌اش سزاوار نيست. (٢١)

بنابراين آنچه مورد تقبيح خردمندان است از نظر عقل نيز قبيح خواهد بود و پر واضح است آنچه را عقل قبيح بداند جايز نخواهد بود.

لازم به يادآورى است مقصود از حكم عقل بر حرمت، درك عقل است.

نقد و بررسى: استدلال به عقل بر حرمت اسراف ناتمام است؛ زيرا به فرض كه بپذيريم اسراف از نظر عقل و عقلا قبيح و مذموم است ولى اين قبح و مذمت در تمامى موارد اسراف نيست. به عبارت ديگر عقل دليل لبّى است و اطلاق ندارد تا در موارد شك به كار آيد.

٤. آيات

مهم‌ترين دليل حرمت، آيات فراوان است. ماده «سرف» در شكل‌هاى مختلف آن در حدود بيست و سه مورد در كتاب الهى به كار رفته و حدود هفت مورد آن با نهى صريح و برخى موارد ديگر مانند نهى است به گونه‌اى كه اگر صريح در حرمت نباشند دست كم ظهور در حرمت دارند.

در هر صورت دلالت آيات بر اصل حرمت امرى مسلّم و قطعى است. آنچه جاى بحث دارد اطلاق و دايره شمول آيات است. از اين رو لازم است چند نمونه مورد نقد و بررسى قرار گيرد؛ از جمله آياتى كه مورد توجه محقق نراقى بوده، عبارت است از:

آيه اوّل: آيه‌اى كه اسراف كاران را اهل آتش مى‌خواند: (٢٢)

{وَ أَنَّ الْمُسْرِفيِنَ هُمْ أَصْحَابُ النَّارِ } . (٢٣)