ندارد. مورد بحث و نزاع اين است كه آيا مى‌توان به اخبار و احاديثى كه صدور و دلالتشان قطعى نيست عمل كرد، يا تنها به خبرى مى‌توان عمل كرد كه دست كم، صدورش از معصوم(ع) قطعى باشد كه به آن «خبر متواتر» يا «خبر محفوف به قرينه» تعبير مى‌كنند؟ به تعبير ديگر آيا مى‌توان به خبر واحد نيز عمل كرد؟ آيا خبر واحد حجّيت دارد يا نه؟

در اين جا دو نظريه پديد آمده است: يكى نظريه حجيّت خبر واحد است و ديگرى نظريه عدم حجيّت آن. منظور از حجيّت خبر واحد اين است كه اخبار و احاديثى كه قطعى الصدور نيستند، حجتند؛ يعنى دليل خاصى وجود دارد كه بر اعتبار آنها دلالت دارد و منظور از عدم حجيت خبر واحد اين است كه دليل خاصى بر اعتبار روايات غيرقطعى الصدور، وجود ندارد.

مشهور فقيهان، نظريّه حجيّت خبر واحد را پذيرفته‌اند و به عدّه‌اى از آنان نسبت داده شده است كه نظريّه عدم حجّيت آن را قبول كرده‌اند.

كسانى كه خبر واحد را حجّت مى‌دانند، مطلق خبر واحد را معتبر نمى‌دانند، بلكه شرايطى را براى آن قائلند. مثلاً علماى پيشين خبرى را حجّت مى‌دانستند كه راويانش شيعه و عادل باشند، ولى متأخران اتفاق دارند كه ثقه بودن راويان براى تصديق خبر كفايت مى‌كند.

اين عمده اختلاف در ميان قائلان به حجّيت خبر واحد است، اگر چه سخنان ديگرى هم هست كه چندان اهميتى ندارد. تنها سخن بسيار با اهميت مرحوم ملا احمد نراقى است كه قابل توجّه و بررسى است، زيرا اين سخن بيرون از مدار سخنان قدما و متأخران قرار گرفته و محتواى بسيار نو و جديدى را در بر دارد و در صورت پذيرفتن آن، راه بسيار وسيعى به سوى احكام شرع باز مى‌گردد.

مرحوم نراقى مدّعى است هر خبرى كه موجب علم يا ظنّ به حكم شرعى گردد، حجّت است و بايد مكلّف به آن عمل كند، چه راويان آن شيعه باشند و چه نباشند، چه از عدالت و وثاقت برخوردار باشند و چه نباشند؛ زيرا تمام ملاك براى حجّيت يك خبر اين است كه مفيد ظنّ باشد و ادّعاى ديگر آن مرحوم اين است كه تمام اخبار و احاديث در