واحد عمل كرده‌اند، و بر حجّيت آن اتّفاق نظر دارند، بعضى آن را از آن جهت كه مفيد علم است حجّت مى‌دانند و بعضى آن را از اين جهت كه مفيد اطمينان است معتبر مى‌دانند و بعضى به جهت اين كه خبر واحد مفيد ظن است پذيرفته‌اند و بعضى هم آن را بدين جهت قبول دارند كه مفيد ظنّ نوعى است و لذا شارع آن را تعبّدا حجّت كرده است. پس مبانى قائلان به حجّيت خبر واحد متعدّد و گوناگون است و با اين وضع، نمى‌توان پذيرفت كه اجماع علما بر حجّيت خبر واحد اثرى دارد كه مورد نظر استدلال كننده است؛ زيرا اگر نظر استدلال كننده به اين است كه خبر واحد مفيد علم حجّت است، پيدا است كه اجماعى بر اين معنا وجود ندارد؛ زيرا اكثر علما، به آن عقيده ندارند، يعنى اكثر آنان، نسبت به حجّيت خبر واحد، چيز ديگرى مى‌گويند، اگر چه مى‌پذيرند خبر واحدِ مفيدِ علم به فرض اين كه مورد بحث باشد حجّت است، ولى مدّعاى استدلال كننده اين معنا نيست. اگر مدّعاى استدلال كننده اين است كه خبر واحدِ مفيد ظنّ، حجّت است چنين مدّعايى را همه علما قبول ندارند؛ زيرا عدّه‌اى از آنان، خصوص خبر مفيد علم را حجّت و معتبر مى‌دانند؛ وانگهى مدّعاى مستدلّ، حجّيت خبر ثقه و اخبار موجود در كتاب‌هاى معتبر شيعه است و روشن است كه هر خبر ثقه، مفيد ظنّ نيست، كما اين كه تمام اخبار در كتاب‌هاى معتبر ما مفيد ظنّ نيستند. اگر منظور اين است كه اجماع و اتفاق بر حجّيت خبر ثقه است، چنين چيزى واقعيّت خارجى ندارد؛ زيرا بعضى از قائلان به حجّيت خبر واحد خصوص خبرى را معتبر مى‌دانند كه مفيد علم يا اطمينان است و معلوم است كه هر خبر ثقه‌اى اين ويژگى را ندارد؛ چنان كه هر خبر ثقه‌اى مفيد ظنّ نيست، در حالى كه عدّه‌اى افاده ظنّ را شرط حجّيت خبر واحد مى‌دانند. بنابراين، وجود اجماع بر حجّيت خبر واحد هيچ فايده‌اى را در بر ندارد.

دليل چهارم ـ اخبار:احاديث فراوانى وجود دارند كه مى‌توان گفت: به جهت اقتران آنها به قرائن و شواهدى، مفيد قطع و يقين به حجّيت خبر واحد هستند، بلكه مى‌توان گفت: با چشم‌پوشى از احتفاف آنها به قرائن مفيد علم، خود آنها متواتر و مفيد يقين به حجّيت خبر واحدند. (١٦)

(١٦) همان، ص ١٦٣.