برافرازند و خود را از فارابی و بوعلی و صدرالمتألهین برتر شمارند . آری‌ ، این عده می‌پندارند حکمت الهی اسلامی همان فلسفه قدیم یونانیان است و چیز علاوه‌ای ندارد و ناروا هم داخل اسلام شده است .
اینان ، نفهمیده ، یا فهمیده ، جنایت عظیمی نسبت به اسلام و معارف‌ اسلامی مرتکب می‌گردند . حکمت اسلامی با فلسفه یونان همان اندازه متفاوت‌ است که فیزیک اینشتین با فیزیک یونان . دلائلی هست که حتی الهیات ابن‌ سینا هم بطور کامل به اروپا نرفته است و اروپائیان از این گنجینه ارزنده‌ هنوز هم بیخبرند . برای نمونه ، ذکر مورد ذیل کافی است : در پاورقیهای جلد دوم " اصول فلسفه و روش رئالیسم " [١] تذکر داده‌ ایم ، سخن معروف دکارت " من فکر می‌کنم پس وجود دارم " که به عنوان‌ فکری نو و اندیشه‌ای پر ارج در فلسفه اروپا تلقی شده است ، حرف پوچ و بی‌ مغزی است که بوعلی آن را در نمط سوم " اشارات " با صراحت کامل و در نهایت وضوح طرح کرده و سپس با برهانی محکم باطل کرده است . اگر فلسفه‌ ابن سینا برای اروپائیان درست ترجمه شده بود ، سخن دکارت با برچسب " ابتکاری نو " و " فکری تازه " مبنای فلسفه جدید قرار نمی‌گرفت . اما چه باید کرد که فعلا هر چیزی که مارک اروپائی دارد رونق دارد اگر چه سخن‌ پوسیده ای باشد که سالهاست ما از آن گذشته‌ایم .
اکنون به پاسخ پرسشهایی که در بخش اول طرح کردیم می‌پردازیم . ما این‌ پرسشها را تحت چهار عنوان طرح کردیم : تبعیضها ، فناها و نیستیها ، نقصها ، آفتها . از این چهار نوع ، قسمت اول را تحت عنوان " تبعیضها " و باقی را تحت عنوان " شرور " پاسخ می‌گوییم و لازم می‌دانیم قبلا اشاره مختصری به مشربها و مسلکهای مختلف در حل اینگونه اشکالات بنماییم‌ .

راهها و مسلکها

راهها و مسلکها در حل مشکلات مربوط به عدل الهی متفاوت است . معمولا اهل ایمان که در پرتوی دین و مذهب به خداوند ایمان دارند با یک پاسخ‌ اجمالی وجدان خود را قانع می‌سازند ، با خود چنین می‌اندیشند که ادله قاطع‌ ، وجود خدای قادر علیم حکیم ، را اثبات کرده است ، دلیلی ندارد که خدای‌ قادر علیم حکیم ، ظلم کند ،

[١] چاپ شده در سال ١٣٣٣ شمسی .