عدل الهی - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٨٧

می‌کند و به زندگی عالی تر و نیرومندتری ادامه می‌دهد و ماده مجددا گوهر دیگری در دامن خویش می‌پروراند . در این نظام ، جز تکامل و توسعه حیات‌ چیزی نیست و این توسعه در نقل و انتقالها انجام می‌گیرد .
ایراد گیری بر مرگ و تشبیه آن به شکستن کوزه‌های کوزه‌گر و آرزوی اینکه‌ مبدأ هستی و کارگردان نظام آفرینش درس خود را از کوزه‌گر بیاموزد ، آنچنان کودکانه است که لایق بحث نیست . این گونه اندیشه‌ها احیانا تفنن‌ شاعرانه و نوعی خیالبافی ظریف هنرمندانه است که ارزش هنری دارد و بس‌ . به احتمال قوی گوینده اشعار منسوب به خیام چنین منظوری داشته است و یا از طرز فکر محدود ماتریالیستی ناشی شده است ، ولی در فلسفه کسی که‌ می‌گوید " آنطور که به خواب می‌روید می‌میرید و آنطور که از خواب‌ برمی‌خیزید زنده می‌شوید " [١] همه اشکالها حل است . چنین کسی نه تنها از مرگ نمی‌ترسد بلکه همچون علی ( ع ) مشتاق آن است و آن را رستگاری‌ می‌شمرد [٢] .
میرداماد ، آن فیلسوف بزرگ الهی می‌گوید : " از تلخی مرگ مترس ، که تلخی آن در ترسیدن از آن است " .
سهروردی ، فیلسوف الهی اشراقی اسلامی می‌گوید : " ما حکیم را حکیم نمی‌دانیم مگر وقتی که بتواند با اراده خود ، خلع‌ بدن نماید " . که خلع بدن برای او کار ساده و عادی گردد و ملکه او شده‌ باشد .
نظیر این بیان از میرداماد حکیم محقق و پایه گذار حوزه اصفهان نقل شده‌ است .
این است منطق کسانی که گوهر گرانبهایی را که در دل جسم بوجود می‌آید می‌شناسند . اما کسی که در تنگنای اندیشه‌های نارسا و محدود ماتریالیستی‌ گرفتار است البته از مرگ نگران است ، زیرا از نظر او مرگ ، نیستی‌ است . او رنج می‌برد که چرا این تن ( که به گمان او تمام هویت و شخصیت‌ از همین تن است ) منهدم می‌گردد ، لهذا اندیشه مرگ ، باعث بدبینی او به‌ جهان می‌گردد . چنین کسی باید در تفسیری که نسبت به جهان می‌کند تجدید نظر کند و باید بداند که خرده‌گیری او مربوط به تصور غلطی است که از جهان‌ دارد .