ظرفیت موجودات هم یکسان نیست ، استعدادها مختلف است ، هر ظرفی به‌ قدری که گنجایش دارد از رحمت خدا لبریز می‌گردد . این نکته همان مطلبی است که در بخش دوم ، تحت عنوان " راز تفاوتها " بیان کردیم ، تکرارش در اینجا - علاوه بر فایده تکمیل - برای این بود که توهم نشود که در آفرینش جهان ، اصالت جمع در نظر گرفته شده است و برای زیبایی مجموعه ، به بعضی از اجزاء ستم شده است . نه ، در اینجا ، مجموعه‌ای زیبا پدید آمده که زیبایی آن ، رهین اختلافها و تفاوتها است و در عین حال تفاوتها هم از نوع تبعیض و ظلم نیست ، هم حق فرد رعایت‌ گردیده و هم صلاح جمع . کسانی که در پاسخ اشکال " شرور " تنها به جنبه لزوم تفاوت در نظام‌ کل توجه کرده‌اند ، پاسخشان ناقص است زیرا جزء ناقص حق دارد اعتراض‌ کند که حالا که لازم است در نظام کل یکی کامل باشد و یکی ناقص ، چرا من‌ ناقص آفریده شدم و دیگری کامل ؟ چرا کار بر عکس نشد ؟ همچنین ممکن است‌ " زشت " اعتراض کند که حالا که لازم است در نظام آفرینش ، هم زشت‌ باشد و هم زیبا ، چرا من زشت باشم و دیگری زیبا ؟ چرا کار بر عکس نشد ؟ وقتی که امر دایر است که یکی بهره وجودی کمتر بگیرد و یکی بهره وجودی‌ بیشتر ، چه مرجحی هست که فی المثل " الف " بهره بیشتری دریافت دارد و " ب " بهره کمتری ؟ علیهذا صرف اینکه بگوییم در نظام کل جهان ، وجود زشت و زیبا ، کامل و ناقص ، توأما ضروری است اشکال را حل نمی‌کند ، این مطلب نیز باید ضمیمه‌ و اضافه گردد که در عین حال هر موجودی از موجودات و هر جزئی از اجزاء جهان ، حظ و حق خود را که امکان داشته دریافت دارد دریافت کرده است . به عبارت دیگر مسأله " فایده " ، " مصلحت " ، " حکمت " که‌ برای شرور و بدیها ذکر می‌شود همه فرع بر این است که به آن حقیقت‌ پی‌ببریم که رابطه علل و اسباب با معلولات و مسبباتشان ، و رابطه مقدمات‌ با نتایج ، و رابطه مغیاها با غایتها ضروری است و سنن الهی لا یتغیر است‌ .

مصائب ، مادر خوشبختیها

گذشته از اینکه بدیها ، در جلوه دادن به زیباییها و در پدید آوردن یک‌ مجموعه عالی ، رل مهمی دارند ، مطلب اساسی دیگری در رابطه بدی و خوبی‌ نیز وجود دارد . بین آنچه ما به عنوان مصیبت و بدی می‌خوانیم و آنچه به‌ نام کمال و سعادت