عدل الهی - مطهری، مرتضی - الصفحة ١١٨

ممکن نیست ، زیرا اراده خدا این بود که می‌بخورد ، و چون اراده و علم خدا تخلف بردار نیست ، آدمی چه بخواهد و چه نخواهد ، میخوارگی را انجام‌ می‌دهد .
این سخن بسیار سست است و از روی منتهای نادانی گفته شده است ، لذا بسختی می‌توان باور کرد که گوینده آن خیام فیلسوف باشد . هر فیلسوف و نیمه فیلسوفی اینقدر می‌فهمد که خدا نه " می " خوردن کسی را مستقیما اراده می‌کند و نه " می " نخوردن کسی را ، خدا برای جهان ، نظامی و قانونی پدید آورده است و هیچ کاری در جهان ، بیرون از قانون انجام‌ نمی‌گیرد . همانطوری که هیچ حادثه طبیعی بدون علت طبیعی رخ نمی‌دهد ، افعال اختیاری انسانها نیز بدون اراده و اختیار انسان رخ نمی دهد . قانون‌ خدا در مورد انسان این است که آدمی دارای اراده و قدرت و اختیار باشد و کارهای نیک یا بد را خود انتخاب کند . اختیار و انتخاب ، مقوم وجودی‌ انسان است . انسان غیر مختار محال است ، یعنی این که فرض شده انسان‌ است و غیر مختار ، فقط فرض است نه حقیقت ، و اگر انسان نباشد مکلف‌ نیست ، مثل این است که گاو یا الاغی سر در خم شراب ببرد و بنوشد . پس‌ قضا و قدر الهی که انسان را خواسته است ، مختار بودن او را نیز خواسته‌ است . پس می‌خوردن انسان نه بر اساس اختیار و انتخاب خود او بلکه بر اساس یک جبر الهی بر خلاف علم ازلی است و اگر انسان به جبر الهی‌ می‌بخورد علم خدا جهل بود .
امروز محققین تردید می‌کنند که خیام شاعر همان خیام فیلسوف باشد ، احتمال می‌دهند - بلکه ثابت می‌کنند - که دو نفر و یا بیشتر وجود داشته‌اند و تاریخ ، آنها را بهم آمیخته است . به هر صورت خواه چند نفر به نام‌ خیام بوده و یا یک خیام با دو شخصیت متضاد وجود داشته ، این سخن که علم‌ الهی و تقدیر الهی ، علت ارتکاب گناه شمرده شود بطوری که مسؤولیت ، از انسان که عامل انتخاب کننده است سلب گردد باطل است ، در پاسخش بجا گفته شده است :